Dolly Parton: od Jolene do Queen Latifah i Miley Cyrus

20

Dolly Parton, urodzona 19 stycznia 1946 roku, to legendarna amerykańska piosenkarka country, autorka tekstów, aktorka i filantropka, powszechnie nazywana „Królową Muzyki Country”. W styczniu 2026 roku będzie obchodzić swoje 80. urodziny, co stanowi dowód na jej niezwykle długą i owocną karierę. Artystka, która od blisko 60 lat była w związku małżeńskim z Carlem Deanem aż do jego śmierci w 2025 roku, stworzyła ponad 3000 piosenek, w tym takie światowe hity jak „Jolene” czy „I Will Always Love You”. Jej wszechstronność i wpływ na kulturę sprawiają, że jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych postaci w historii rozrywki.

Kariera Dolly Parton to historia niezwykłego talentu, determinacji i przedsiębiorczości. Choć jej korzenie tkwią głęboko w muzyce country, jej twórczość i działalność wykraczają daleko poza ten gatunek. Od skromnych początków w górach Tennessee po globalną sławę, Parton udowodniła, że jest artystką o nieograniczonych możliwościach, która potrafi poruszać serca milionów ludzi na całym świecie. Jej życie jest inspiracją, dowodem na to, że ciężka praca, pasja i autentyczność mogą prowadzić do spełnienia najśmielszych marzeń.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku Dolly Parton będzie miała 80 lat.
• Żona/Mąż: Wieloletni mąż Carl Dean (zmarły w 2025 roku).
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Piosenkarka country, autorka tekstów, aktorka, filantropka, bizneswoman.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie ponad 3000 piosenek, w tym światowych hitów takich jak „Jolene” i „I Will Always Love You”, oraz zdobycie statusu ikony muzyki country.

Podstawowe informacje o Dolly Parton

Pełne dane biograficzne

Dolly Rebecca Parton przyszła na świat 19 stycznia 1946 roku w Pittman Center, w stanie Tennessee. Jej życie, naznaczone niezwykłym talentem i wszechstronnością, sprawiło, że stała się jedną z najbardziej cenionych postaci w amerykańskiej kulturze. W styczniu 2026 roku artystka będzie obchodzić swoje 80. urodziny, co stanowi symboliczne zwieńczenie dekad pracy twórczej i działalności społecznej.

Status ikony muzyki country

Ze względu na swój ogromny wpływ na gatunek i liczne sukcesy, Dolly Parton jest powszechnie nazywana „Królową Muzyki Country” (Queen of Country). Jej pozycja w historii gatunku jest niepodważalna, a sukcesy sprawiają, że uznawana jest za jedną z najbardziej utytułowanych wykonawczyń w historii muzyki. Jej styl i twórczość wywarły trwały wpływ na kolejne pokolenia artystów muzyki country.

Wielostronna kariera

Kariera Dolly Parton wykracza daleko poza ramy tradycyjnej śpiewaczki country. Jest oficjalnie klasyfikowana jako piosenkarka, autorka tekstów, multiinstrumentalistka, aktorka, filantropka oraz wpływowa bizneswoman. Ta wszechstronność pozwoliła jej na sukcesy na wielu różnych polach, od sceny muzycznej po ekran kinowy, a także na budowanie własnego imperium biznesowego.

Rodzina i życie prywatne Dolly Parton

Pochodzenie i wczesne lata

Dolly Parton pochodzi z gór Smoky Mountains w Tennessee, regionu, który ukształtował jej tożsamość i stanowił natchnienie dla wielu jej utworów. Jej dzieciństwo było naznaczone skrajnym ubóstwem. Artystka opisuje swoje wczesne lata jako „dirt poor”, spędzone w jednoizbowej chacie pozbawionej podstawowych wygód. Ta trudna rzeczywistość stała się inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów, „Coat of Many Colors”. Dzień po ukończeniu szkoły średniej w 1964 roku, Dolly spakowała się i wyjechała do Nashville, by realizować swoje marzenia o karierze muzycznej.

Warto wiedzieć: Narodziny Dolly zostały opłacone przez jej ojca workiem mąki kukurydzianej, który przekazał lekarzowi misyjnemu.

Rodzice i rodzeństwo

Dolly była czwartym z dwunastu dzieci Avie Lee Caroline i Roberta Lee Partona Sr. Jej matka, Avie Lee, przeszła w ciągu 20 lat jedenaście ciąż (w tym jedną bliźniaczą), rodząc dwanaścioro dzieci przed ukończeniem 35. roku życia. Ojciec Dolly, Robert Lee „Lee” Parton, był niepiśmiennym dzierżawcą i rolnikiem uprawiającym tytoń. Mimo braku formalnego wykształcenia, Dolly uważa go za jednego z najmądrzejszych ludzi biznesu, jakich znała. Muzyczne zdolności Dolly przypisuje swojej matce, która mimo słabego zdrowia i trudnych warunków, potrafiła umilać dzieciom czas folklorem z gór Smoky Mountains i starymi balladami. W branży rozrywkowej działali również jej brat Randy Parton oraz siostry Stella i Rachel. Wujek Bill Owens był jej wczesnym partnerem w pisaniu piosenek i wspierał jej pierwsze kroki w branży.

Małżeństwo z Carlem Deanem

W 1966 roku Dolly Parton poślubiła Carla Deana, z którym pozostała w związku małżeńskim przez blisko 60 lat. Ich związek zakończył się wraz ze śmiercią Carla Deana w 2025 roku. Mimo swojej sławy, Dolly zawsze strzegła prywatności swojego małżeństwa.

Wychowanie religijne

Dolly Parton dorastała w bardzo religijnym środowisku Kościoła Bożego (Pentekostalizm) w Cleveland, Tennessee. Jej dziadek pełnił funkcję pastora, co miało znaczący wpływ na jej wychowanie i kształtowanie światopoglądu.

Kariera muzyczna Dolly Parton

Początki kariery i pierwsze nagrania

Kariera muzyczna Dolly Parton rozpoczęła się w bardzo młodym wieku. Jako dziecko występowała w lokalnym radiu i telewizji. W wieku zaledwie 13 lat nagrała swój pierwszy singiel zatytułowany „Puppy Love”. Te wczesne doświadczenia stały się fundamentem dla jej późniejszych, spektakularnych sukcesów.

Sukcesy jako autorka tekstów

Zanim Dolly Parton zdobyła sławę jako wykonawczyni, odnosiła znaczące sukcesy jako autorka tekstów dla innych artystów. W 1966 roku stworzyła dwa hity z pierwszej dziesiątki dla Billa Phillipsa, co stanowiło ważny krok w jej karierze kompozytorskiej.

Era Portera Wagonera

Przełomowym momentem w karierze Dolly Parton było dołączenie w 1967 roku do programu „The Porter Wagoner Show”. Ta współpraca zapoczątkowała sześcioletnią serię wspólnych hitów, które ugruntowały jej pozycję na rynku muzyki country. Początkowo publiczność mogła okazywać niechęć, domagając się powrotu poprzedniczki Wagonera, Normy Jean, jednak talent Dolly szybko zdobył uznanie.

Przełomowy hit „I Will Always Love You”

W 1974 roku Dolly Parton napisała utwór „I Will Always Love You” jako pożegnanie zawodowe z Porterem Wagonerem. Piosenka ta stała się światowym fenomenem, a jej późniejsze wykonania przez innych artystów, w tym Whitney Houston, potwierdziły jej ponadczasowość.

Decyzje biznesowe i prawa autorskie

Jedną z kluczowych decyzji biznesowych w karierze Dolly Parton było odmówienie oddania połowy praw autorskich do utworu „I Will Always Love You” Elvisowi Presleyowi. Ta decyzja okazała się niezwykle lukratywna, przynosząc jej miliony dolarów zysku i świadcząc o jej umiejętnościach negocjacyjnych i strategicznym myśleniu.

Statystyki list przebojów i rekordy

Dolly Parton może pochwalić się imponującymi statystykami na listach przebojów. Posiada rekord 25 singli na 1. miejscu listy Billboard country, a także niezwykłą liczbę 44 albumów w Top 10 country. Jest to wynik nieosiągalny dla większości artystów, potwierdzający jej długotrwałą dominację w gatunku.

Eksploracja gatunków muzycznych (rock)

Choć kojarzona przede wszystkim z muzyką country, Dolly Parton udowodniła swoją wszechstronność gatunkową. Jej 49. album studyjny, zatytułowany „Rockstar” i wydany w 2023 roku, stał się jej najwyżej notowaną płytą na liście Billboard 200, zajmując 3. miejsce. Sukces albumu „Rockstar” potwierdził, że Parton potrafi odnaleźć się w każdym gatunku muzycznym.

Imponujący dorobek kompozytorski

W trakcie swojej ponad 60-letniej kariery Dolly Parton skomponowała ponad 3000 piosenek. Wśród nich znajdują się utwory, które stały się kanonem muzyki country i popkultury, takie jak „Jolene”, „Coat of Many Colors” oraz „9 to 5”. W jednym z wywiadów wyznała, że dwa z jej największych hitów – „Jolene” oraz „I Will Always Love You” – zostały napisane podczas tej samej, niezwykle płodnej sesji twórczej, która miała miejsce jednej nocy. To pokazuje jej niezwykły talent i szybkość, z jaką potrafi tworzyć arcydzieła.

Kariera aktorska i filmowa Dolly Parton

Debiut kinowy i nominacja do Złotego Globu

W 1980 roku Dolly Parton zadebiutowała na wielkim ekranie w komedii „9 to 5”. Jej kreacja w tym filmie przyniosła jej nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki, co otworzyło jej drzwi do kariery filmowej.

Kultowe role filmowe

Po sukcesie „9 to 5”, Dolly Parton wystąpiła w szeregu popularnych produkcji, które ugruntowały jej pozycję jako aktorki. Do jej najbardziej znanych ról należą te w filmach takich jak „The Best Little Whorehouse in Texas” (1982) oraz kultowe „Steel Magnolias” (1989).

Nagrody i wyróżnienia Dolly Parton

Kolekcja najważniejszych trofeów

Dolly Parton jest posiadaczką imponującej kolekcji nagród. Zdobyła 11 nagród Grammy oraz 3 nagrody Emmy, co jest świadectwem jej artystycznych osiągnięć w różnych dziedzinach rozrywki. Była również wielokrotnie nominowana do innych prestiżowych wyróżnień.

Honorowe Oscary i medale

Jej talent został doceniony również przez Akademię Filmową i Hollywoodzkie Stowarzyszenie Prasy Zagranicznej. Parton była nominowana do dwóch Oscarów i sześciu Złotych Globów, co podkreśla jej wszechstronność jako artystki. W 2025 roku ogłoszono, że w 2026 roku zostanie uhonorowana nagrodą Jean Hersholt Humanitarian Award, czyli honorowym Oscarem za działalność charytatywną.

Uznanie państwowe

Została również odznaczona National Medal of Arts w 2004 roku oraz prestiżowym wyróżnieniem Kennedy Center Honors w 2006 roku. Te państwowe odznaczenia podkreślają jej znaczący wkład w amerykańską kulturę i sztukę.

Miejsce w historii muzyki

W 2023 roku magazyn Rolling Stone umieścił Dolly Parton na 27. miejscu prestiżowej listy 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów. To wyróżnienie podkreśla jej trwałe miejsce w panteonie światowej muzyki i jej nieoceniony wkład w rozwój gatunku country i nie tylko.

Gwiazda w Hollywood

Dolly Parton została uhonorowana swoją gwiazdą na Hollywood Walk of Fame już w 1984 roku. Jest to jedno z najbardziej rozpoznawalnych symboli sukcesu w branży rozrywkowej, potwierdzające jej status jako globalnej gwiazdy.

Działalność biznesowa i majątek Dolly Parton

Imperium Dollywood

Dolly Parton jest współwłaścicielką The Dollywood Company, potężnego przedsiębiorstwa rozrywkowego. Firma zarządza popularnym parkiem tematycznym Dollywood w Pigeon Forge w Tennessee, a także parkiem wodnym Splash Country. Dollywood jest nie tylko miejscem rozrywki, ale także symbolem sukcesu i przedsiębiorczości artystki, nawiązującym do jej korzeni i dziedzictwa.

Własne wytwórnie muzyczne

Artystka wielokrotnie wydawała swoją muzykę pod własnymi szyldami, w tym we własnych wytwórniach o nazwach „Dolly” oraz „Butterfly”. Posiadanie własnych wytwórni pozwoliło jej zachować kontrolę nad swoją twórczością i rozwojem kariery.

Sprzedaż płyt i sukces komercyjny

Szacuje się, że Dolly Parton sprzedała ponad 100 milionów płyt na całym świecie. To oszałamiająca liczba, która czyni ją jedną z najlepiej sprzedających się artystek muzycznych w historii. Jej albumy, takie jak „Coat of Many Colors” czy „9 to 5”, osiągnęły ogromny sukces komercyjny i artystyczny.

Sieć teatrów

Firma zarządzająca imperium Dollywood jest również właścicielem popularnej sieci teatrów z kolacją, takich jak „The Dolly Parton Stampede”. Te miejsca oferują unikalne połączenie rozrywki i gastronomii, przyciągając liczne rzesze turystów.

Filantropia i działalność społeczna Dolly Parton

Fundacja Dollywood

Dolly Parton jest zaangażowana w liczne działania charytatywne. Założyła organizację charytatywną Dollywood Foundation, która skupia się na wspieraniu edukacji i walce z ubóstwem we wschodnim Tennessee. Fundacja jest znana z ogromnego zaangażowania w promowanie czytelnictwa wśród dzieci.

Wkład w walkę z pandemią

Wkład Dolly Parton w walkę z pandemią COVID-19 był szeroko komentowany. Artystka znacząco wsparła finansowo badania nad szczepionką Moderna, co było wyrazem jej hojności i troski o zdrowie publiczne. Jej darowizna przyczyniła się do przyspieszenia rozwoju szczepionek, które odegrały kluczową rolę w walce z wirusem.

Wsparcie dla praw mniejszości (LGBT)

Dolly Parton jest znana z aktywnego wspierania praw osób LGBT (gay rights). Jej otwartość i tolerancja sprawiają, że jest ona wzorem dla wielu osób, które doceniają jej bezwarunkową akceptację dla różnorodności.

Ciekawostki z życia Dolly Parton

Okoliczności narodzin

Narodziny Dolly Parton miały niezwykłe okoliczności. Jej ojciec zapłacił lekarzowi misyjnemu workiem mąki kukurydzianej za pomoc przy porodzie, co stanowi symboliczne odzwierciedlenie skromnych początków rodziny.

Ubóstwo w dzieciństwie i inspiracja twórcza

Artystka wielokrotnie podkreślała, że dorastała w ekstremalnym ubóstwie. Rodzina mieszkała w jednoizbowej chacie, co było trudnym doświadczeniem. Jednak właśnie te warunki stały się bezpośrednią inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów – „Coat of Many Colors”, opowiadającego o płaszczu uszytym przez matkę z resztek materiałów.

Warto wiedzieć: Trudne warunki dorastania stały się bezpośrednią inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów – „Coat of Many Colors”.

Przeprowadzka do Nashville

W wieku zaledwie 18 lat, dzień po ukończeniu szkoły średniej w 1964 roku, Dolly Parton spakowała swoje rzeczy i wyjechała do Nashville. Był to odważny krok w kierunku realizacji jej marzeń o karierze muzycznej w sercu muzyki country.

Nocne sesje twórcze

Dolly Parton wyznała w jednym z wywiadów, że dwa z jej największych hitów – „Jolene” oraz „I Will Always Love You” – zostały napisane podczas tej samej, niezwykle płodnej sesji twórczej, która miała miejsce jednej nocy. To pokazuje jej niezwykły talent i szybkość, z jaką potrafi tworzyć arcydzieła.

Replika domu z dzieciństwa

W parku Dollywood znajduje się replika dwupokojowej chaty z Locust Ridge, w której Dolly Parton spędziła swoje dzieciństwo. Jest to miejsce, które pozwala odwiedzającym poczuć atmosferę jej wczesnych lat i zrozumieć inspiracje, które ukształtowały jej twórczość.

Wydanie książki kucharskiej

W 2024 roku Dolly Parton wydała książkę kucharską „Good Lookin’ Cookin’”. Książka ta zawiera przepisy i wspomnienia związane z rodzinnymi posiłkami, podkreślając znaczenie tradycji i wspólnego gotowania, nawet w czasach panującej biedy.

Pochodzenie drugiego imienia

Jej drugie imię, Rebecca, zostało jej nadane na cześć matczynej pra-pra-babci, co nawiązuje do silnych więzi rodzinnych i szacunku dla przodków.

Znani krewni i współpraca rodzinna

W branży rozrywkowej działali również inni członkowie rodziny Parton. Brat Randy Parton oraz siostry Stella i Rachel również osiągnęli sukcesy. Książkę kucharską „Good Lookin’ Cookin’” Dolly napisała wspólnie z siostrą Rachel, co podkreśla silne więzi rodzinne.

Wujek Bill Owens

Wujek Bill Owens odegrał kluczową rolę w początkach kariery Dolly. Był jej wczesnym partnerem w pisaniu piosenek i aktywnie pomagał jej stawiać pierwsze kroki w trudnym świecie przemysłu muzycznego.

Początkowa niechęć fanów

Kiedy Dolly Parton dołączyła do Portera Wagonera, publiczność początkowo okazywała niechęć, domagając się powrotu jej poprzedniczki, Normy Jean. Jednak talent i charyzma Dolly szybko przezwyciężyły początkowe opory.

Rekord albumów

Dolly Parton posiada rekord 44 albumów w Top 10 country, co jest wynikiem nieosiągalnym dla większości artystów. Ten imponujący dorobek świadczy o jej stałej popularności i zdolności do tworzenia muzyki, która trafia do szerokiej publiczności.

Wszechstronność gatunkowa

Sukces jej albumu „Rockstar” z 2023 roku udowodnił, że Dolly Parton potrafi odnaleźć się w każdym gatunku muzycznym, nie ograniczając się jedynie do country. Jej zdolność do adaptacji i eksploracji nowych brzmień sprawia, że pozostaje artystką innowacyjną.

Nashville Songwriters Hall of Fame

W 1986 roku Dolly Parton została wprowadzona do Nashville Songwriters Hall of Fame. To prestiżowe wyróżnienie potwierdziło jej status jako wybitnej kompozytorki i jednej z najważniejszych autorek tekstów w historii muzyki country.

Sieć teatrów

Jej firma zarządza popularną siecią teatrów z kolacją, takich jak „The Dolly Parton Stampede”. Te miejsca oferują unikalne połączenie rozrywki i kulinarnych doznań, przyciągając liczne rzesze fanów.

Wpływ na edukację

Fundacja Dollywood jest znana z ogromnego zaangażowania w promowanie czytelnictwa wśród dzieci. Programy edukacyjne realizowane przez fundację mają na celu wspieranie rozwoju młodych ludzi i zapewnienie im lepszej przyszłości.

Długowieczność kariery i status ikony popkultury

Aktywność zawodowa Dolly Parton trwa nieprzerwanie od ponad 60 lat. Jej wizerunek i styl stały się rozpoznawalne na całym świecie, wykraczając daleko poza ramy muzyki country i czyniąc ją prawdziwą ikoną popkultury. Jej jubileusz 80. urodzin w 2026 roku stanowi zwieńczenie dekad sukcesów na wielu polach, potwierdzając jej nieśmiertelny wpływ na świat rozrywki.

Najważniejsze nagrody i wyróżnienia Dolly Parton

Kluczowe momenty kariery Dolly Parton

Kariera Dolly Parton rozpoczęła się wcześnie. W wieku 13 lat nagrała swój pierwszy singiel „Puppy Love”. Jej talent jako autorki tekstów został doceniony już w 1966 roku, gdy stworzyła dwa hity z pierwszej dziesiątki dla Billa Phillipsa.

W 1967 roku dołączyła do „The Porter Wagoner Show”, co zapoczątkowało sześc lat wspólnych hitów i ugruntowało jej pozycję w muzyce country.

W 1974 roku napisała „I Will Always Love You”, utwór, który stał się światowym fenomenem. Kluczowa decyzja o nieoddaniu połowy praw autorskich Elvisowi Presleyowi przyniosła jej miliony dolarów zysku.

Posiada rekord 25 singli na 1. miejscu listy Billboard country i 44 albumy w Top 10 country. Jej album „Rockstar” z 2023 roku osiągnął 3. miejsce na liście Billboard 200, dowodząc wszechstronności gatunkowej.

Debiutowała w filmie „9 to 5” (1980), zdobywając nominację do Złotego Globu. Wystąpiła także w „The Best Little Whorehouse in Texas” (1982) i „Steel Magnolias” (1989).

Dolly Parton to artystka, której życie i kariera stanowią inspirację dla milionów ludzi na całym świecie. Od skromnych początków w górach Tennessee, przez lata ciężkiej pracy i nieustannego rozwoju, po status globalnej ikony muzyki country, jej droga jest dowodem na siłę talentu, determinacji i autentyczności. Jej wszechstronność, zarówno na scenie muzycznej, jak i na ekranie, w połączeniu z zaangażowaniem w działalność filantropijną, czyni ją postacią wyjątkową i niezapomnianą.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Dolly_Parton