Jimmy Carter: Prezydent USA, pokojowy noblista i jego dziedzictwo

25

James Earl Carter Jr., powszechnie znany jako Jimmy Carter, to wybitny amerykański polityk i filantrop, który pełnił urząd 39. prezydenta Stanów Zjednoczonych w latach 1977–1981. Urodzony 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia, zapisał się w historii jako najdłużej żyjący prezydent USA, osiągając wiek 100 lat. Jego prezydentura, choć zakończona porażką w wyborach, była naznaczona kluczowymi inicjatywami pokojowymi, a jego późniejsza działalność filantropijna, realizowana głównie poprzez Carter Center, przyniosła mu zasłużone uznanie w postaci Pokojowej Nagrody Nobla. Zmarł 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat w swoim rodzinnym domu w Plains w stanie Georgia.

Jimmy Carter, urodzony jako James Earl Carter Jr., przyszedł na świat 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia, co czyni go pierwszym prezydentem USA urodzonym w szpitalu. Jako 39. prezydent Stanów Zjednoczonych, piastował urząd z ramienia Partii Demokratycznej w latach 1977–1981, po czym jego miejsce zajął Ronald Reagan. Jest jedynym prezydentem w historii USA, który dożył setnych urodzin, ustanawiając rekord długowieczności wśród wszystkich lokatorów Białego Domu. Zmarł 29 grudnia 2024 roku, mając 100 lat, w swoim domu w Plains w stanie Georgia, gdzie również został pochowany. Jego post-prezydentura, trwająca ponad 43 lata, stanowi absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych, świadcząc o jego niezwykłej aktywności i zaangażowaniu w życie publiczne.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 2024 roku ma 100 lat.
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith (zmarła w 2023 roku).
• Dzieci: Cztery: John William, James Earl III, Jeffrey o raz Amy Lynn.
• Zawód: Polityk, filantrop, były prezydent USA, rolnik.
• Główne osiągnięcie: Doprowadzenie do podpisania porozumień Camp David, Pokojowa Nagroda Nobla.

Rodzina i życie prywatne Jimmy’ego Cartera

Jimmy Carter był głęboko związany ze swoją rodziną. W 1946 roku poślubił Rosalynn Smith, z którą tworzył niezwykle silny i partnerski związek przez 77 lat, aż do jej śmierci w 2023 roku. Ich małżeństwo jest często przywoływane jako przykład trwałości i wzajemnego wsparcia w historii amerykańskich par prezydenckich. Po zakończeniu służby wojskowej w 1953 roku, Carter powrócił do rodzinnego miasta Plains w stanie Georgia, gdzie przejął rodzinne gospodarstwo rolne zajmujące się uprawą orzeszków ziemnych. To właśnie ten okres ukształtował jego wizerunek jako „rolnika z Georgii”, który towarzyszył mu przez całą karierę polityczną.

Kariera polityczna i publiczna Jimmy’ego Cartera

Gubernator stanu Georgia

Zanim Jimmy Carter zdobył uznanie na arenie krajowej, zdobywał cenne doświadczenie polityczne jako 76. gubernator stanu Georgia w latach 1971–1975. W tym czasie, jako jeden z przedstawicieli „Nowego Południa”, aktywnie działał na rzecz desegregacji rasowej, co było znaczącym krokiem w kierunku równości i integracji w tym regionie Stanów Zjednoczonych.

Droga do prezydentury – „czarny koń” Partii Demokratycznej

W 1976 roku Jimmy Carter, wówczas polityk o niewielkim rozpoznawalnym poza swoimi rodzinnymi stronami, zaskoczył wszystkich, zdobywając nominację Partii Demokratycznej jako tzw. „czarny koń”. Mimo braku szerokiego zaplecza politycznego, udało mu się pokonać urzędującego prezydenta Geralda Forda w wyborach prezydenckich, co stanowiło niezwykłe zwycięstwo dla kandydata o tak skromnym profilu krajowym.

Kluczowe decyzje i inicjatywy prezydenckie

Ułaskawienie uchylających się od poboru

Jedną z pierwszych i najbardziej znaczących decyzji prezydenta Cartera było ułaskawienie wszystkich osób, które uchylały się od poboru do wojska w czasie wojny w Wietnamie. Działanie to miało na celu złagodzenie narodowych podziałów i symboliczne pojednanie po trudnym okresie konfliktu.

Porozumienia Camp David

Największym dyplomatycznym sukcesem prezydentury Jimmy’ego Cartera było doprowadzenie do podpisania historycznych porozumień Camp David w 1978 roku. Ten przełomowy dokument położył fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem, co było kamieniem milowym w dążeniu do pokoju na Bliskim Wschodzie.

Polityka zagraniczna – traktaty i stosunki dyplomatyczne

W sferze polityki zagranicznej Carter wykazał się znaczącą aktywnością. Doprowadził do wynegocjowania traktatów dotyczących Kanału Panamskiego, nawiązał oficjalne stosunki dyplomatyczne z Chinami oraz prowadził drugą rundę rozmów SALT II ze Związkiem Radzieckim. Te działania miały istotne znaczenie dla globalnej równowagi i stosunków międzynarodowych.

Utworzenie nowych departamentów

W ramach dążeń do modernizacji administracji, prezydent Carter utworzył dwa nowe departamenty na szczeblu gabinetowym: Departament Energii, co odzwierciedlało rosnące znaczenie kwestii energetycznych, oraz Departament Edukacji, podkreślając wagę rozwoju edukacyjnego kraju.

Zakończenie prezydentury i przyczyny porażki w wyborach

Prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku. Na ten wynik złożyło się wiele czynników, w tym długotrwały kryzys zakładników w Iranie, który pochłaniał uwagę mediów i osłabiał pozycję administracji. Dodatkowo, radziecka inwazja na Afganistan oraz trudna sytuacja gospodarcza kraju, charakteryzująca się kryzysem naftowym i wysoką inflacją, wpłynęły na spadek poparcia społecznego dla prezydenta Cartera.

Służba wojskowa Jimmy’ego Cartera

Edukacja w Akademii Marynarki Wojennej USA

Zanim Jimmy Carter rozpoczął karierę polityczną, poświęcił się służbie wojskowej. W 1946 roku ukończył prestiżową Akademię Marynarki Wojennej USA (U.S. Naval Academy) w Annapolis, zdobywając tytuł Bachelor of Science. To wykształcenie stanowiło solidny fundament jego późniejszej kariery w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych.

Kariera w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych

Po ukończeniu akademii, Carter aktywnie służył w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych (United States Navy) w latach 1946–1953. Specjalizował się w służbie na okrętach podwodnych, co wymagało od niego najwyższej dyscypliny, precyzji i odwagi.

Nagrody i osiągnięcia Jimmy’ego Cartera

Pokojowa Nagroda Nobla

Jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień, jakie otrzymał Jimmy Carter, jest Pokojowa Nagroda Nobla, przyznana mu w 2002 roku. Nagroda ta była wyrazem uznania dla jego dekad niestrudzonych wysiłków na rzecz rozwiązywania konfliktów międzynarodowych, promowania demokracji i praw człowieka na całym świecie. Jest to świadectwo jego głębokiego zaangażowania w budowanie bardziej pokojowego i sprawiedliwego świata.

Działalność pisarska

Jimmy Carter jest również cenionym autorem. Jest autorem licznych książek, w tym wspomnień politycznych, które szczegółowo opisują jego prezydenturę i doświadczenia. Jego twórczość literacka obejmuje również poezję oraz analizy złożonego konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Bogaty dorobek pisarski czyni go jednym z najbardziej płodnych autorów wśród byłych prezydentów Stanów Zjednoczonych.

Warto wiedzieć: Jimmy Carter jest autorem licznych książek, w tym wspomnień politycznych, poezji oraz komentarzy dotyczących konfliktu izraelsko-palestyńskiego, co czyni go jednym z najbardziej płodnych autorów wśród byłych prezydentów.

Filantropia i działalność społeczna Jimmy’ego Cartera

Założenie i działalność Carter Center

Po opuszczeniu Białego Domu, Jimmy Carter kontynuował swoją działalność na rzecz społeczeństwa, zakładając w 1982 roku Carter Center. Organizacja ta stała się globalną siłą w promowaniu pokoju i zdrowia, angażując się w monitorowanie wyborów na całym świecie, mediacje pokojowe w regionach objętych konfliktami oraz walkę z zapomnianymi chorobami tropikalnymi, które dotykają najuboższe społeczności.

Walka z drakunkulozą

Jednym z najbardziej spektakularnych sukcesów Carter Center, w którym Jimmy Carter odegrał kluczową rolę, jest niemal całkowite wyeliminowanie drakunkulozy, choroby wywoływanej przez robaka gwinejskiego. Carter osobiście angażował się w kampanie zdrowotne w Afryce i Azji, podnosząc świadomość i mobilizując środki do walki z tą wyniszczającą chorobą.

Współpraca z Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był również najbardziej rozpoznawalną twarzą organizacji Habitat for Humanity. Jego zaangażowanie wykraczało poza rolę honorowego patrona; osobiście pracował na budowach domów dla osób ubogich, stając się symbolem skromności, etyki pracy i głębokiego zaangażowania w pomoc potrzebującym. Ta działalność stanowiła ważny element jego życia po prezydenturze.

Zdrowie Jimmy’ego Cartera

Rekordowa długowieczność

Jimmy Carter zasłynął nie tylko jako prezydent, ale także jako rekordzista pod względem długowieczności. Jest on jedynym prezydentem USA, który dożył setnych urodzin, co miało miejsce w październiku 2024 roku, na krótko przed jego śmiercią w grudniu tego samego roku.

Kontrowersje i kryzysy prezydentury Jimmy’ego Cartera

Kryzys zakładników w Iranie

Końcówka prezydentury Jimmy’ego Cartera została znacząco przyćmiona przez kryzys zakładników w Iranie, który trwał od 1979 do 1981 roku. 52 Amerykanów było przetrzymywanych w Teheranie przez 444 dni. Ten długotrwały i drastyczny incydent znacząco osłabił jego poparcie społeczne i stał się jednym z najbardziej pamiętnych wyzwań jego administracji.

„Incydent z królikiem” i inwazja na Afganistan

Administracja Cartera musiała również zmierzyć się z innymi trudnymi sytuacjami. W 1979 roku miało miejsce tzw. „incydent z królikiem”, który, choć wydawał się drobnym wydarzeniem, stanowił symbol pewnych problemów wizerunkowych. Ponadto, prezydent Carter był krytykowany za rzekomą nieudolność w obliczu radzieckiej inwazji na Afganistan. Wydarzenie to doprowadziło do bojkotu Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku, co było znaczącym gestem politycznym w kontekście zimnej wojny.

Ciekawostki o Jimmy’m Carterze

Jimmy Carter wyróżnia się kilkoma unikalnymi faktami w historii amerykańskiej polityki. Jest on jedynym prezydentem USA, który pochodzi ze stanu Georgia, co podkreśla jego głębokie korzenie w tym regionie kraju. Jego post-prezydentura, czyli okres po opuszczeniu Białego Domu, trwała ponad 43 lata, co stanowi absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych. Jest to świadectwo jego długiego i aktywnego życia po zakończeniu oficjalnej służby publicznej.

Jimmy Carter, poprzez swoje zaangażowanie w pokój i prawa człowieka, nawet po latach prezydentury, pokazuje, że prawdziwa służba publiczna nie kończy się wraz z opuszczeniem urzędu, a wpływ na świat można mieć przez całe życie. Jego dziedzictwo, naznaczone zarówno wyzwaniami prezydentury, jak i wielkimi osiągnięciami filantropijnymi, pozostaje inspiracją dla wielu pokoleń.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter