Marina Abramović, urodzona 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, na styczeń 2026 roku ma 79 lat. Jest światowej sławy serbską artystką konceptualną i performerką, która zrewolucjonizowała sztukę performance. Swoją ponad czterdziestoletnią karierę określa mianem „babci performance’u”, eksplorując wytrzymałość ludzkiego ciała i umysłu w swoich pionierskich pracach. Wychowana w specyficznych warunkach rodzinnych, Abramović stała się postacią o wyjątkowej sile artystycznej i osobistej, a jej twórczość do dziś inspiruje i prowokuje.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 79 lat (na styczeń 2026)
- Żona/Mąż: Brak informacji w tekście
- Dzieci: Brak informacji w tekście
- Zawód: Artystka konceptualna, performerka
- Główne osiągnięcie: Złoty Lew na Biennale w Wenecji za performans „Balkan Baroque”
Podstawowe informacje o Marinie Abramović
Marina Abramović urodziła się 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, w ówczesnej Socjalistycznej Republice Serbii, będącej częścią Jugosławii. Aktualnie, na styczeń 2026 roku, artystka ma 79 lat. Jej tożsamość artystyczna jest silnie zakorzeniona w dziedzinie performance art, a ponad czterdziestoletni staż pracy oraz pionierski wkład w rozwój tej dziedziny sztuki sprawiły, że marina sama określa siebie mianem „babci performance’u”. Jej twórczość koncentruje się na badaniu body art, endurance artu (sztuki wytrzymałościowej), relacji między wykonawcą a publicznością, a także na testowaniu fizycznych limitów ludzkiego ciała oraz możliwości umysłu. Te obszary eksploracji sztuki stanowią rdzeń jej artystycznej wizji i są widoczne w jej licznych, często ekstremalnych performansach.
Rodzina i życie prywatne Mariny Abramović
Marina Abramović opisywała swoją rodzinę jako „czerwoną burżuazję”. Jej rodzice, Danica Rosić i Vojin Abramović, byli aktywnymi uczestnikami jugosłowiańskich partyzantów podczas II wojny światowej, a po wojnie otrzymali wysokie stanowiska w komunistycznym rządzie Jugosławii. Pomimo statusu rodziców, pierwsze lata życia Mariny upłynęły pod opieką dziadków, gdzie doświadczyła głębokiej duchowości związanej z atmosferą cerkiewnych rytuałów. Ta duchowa atmosfera kontrastowała z surowym wychowaniem przez matkę, która sprawowała nad nią niemal wojskową kontrolę, stosując kary cielesne za „popisywanie się” i narzucając ścisłą godzinę policyjną do 29. roku życia. Ta restrykcja zmuszała ją do wykonywania drastycznych performansów przed określoną godziną, co dodatkowo podkreślało jej wytrzymałość i determinację.
Najważniejszym partnerem życiowym i artystycznym Mariny był zachodnioniemiecki artysta Uwe Laysiepen, znany szerzej jako Ulay. Ich burzliwa relacja trwała od 1976 do 1988 roku. W tym okresie stworzyli kolektywną tożsamość zwaną „The Other” (Inny) i często zachowywali się jak bliźniacy, co świadczyło o głębokim zjednoczeniu ich artystycznych i osobistych ścieżek.
Edukacja i kariera akademicka Mariny Abramović
Marina Abramović rozpoczęła swoją formalną edukację artystyczną w latach 1965–1970, studiując na Akademii Sztuk Pięknych w Belgradzie. Po ukończeniu studiów licencjackich, kontynuowała rozwój artystyczny, podejmując studia podyplomowe w klasie Krsto Hegedušicia na Akademii Sztuk Pięknych w Zagrzebiu, które ukończyła w 1972 roku. Te studia ugruntowały jej podstawy teoretyczne i praktyczne, wpływając na jej późniejszą, innowacyjną twórczość w dziedzinie performance art.
Kariera artystyczna Mariny Abramović: Kluczowe performanse
Kariera artystyczna Mariny Abramović to historia odważnych i często ekstremalnych performansów, które zdefiniowały jej pozycję w świecie sztuki. Już w swoim debiucie w Edynburgu w 1973 roku, w ramach performansu „Rhythm 10”, Marina zaprezentowała śmiałe podejście do body art, używając 10 noży do gry w „rosyjską ruletkę” między palcami. Nagrywała dźwięki uderzeń i próbowała odtworzyć rytm oraz błędy z nagrania, co było wczesnym badaniem stanu świadomości wykonawcy i granic jego wytrzymałości.
„Rhythm 5” z 1974 roku w Zagrzebiu był jeszcze bardziej drastyczny – artystka spaliła dużą, nasączoną ropą komunistyczną gwiazdę, wrzucając do ognia swoje obcięte paznokcie i włosy, a następnie wskoczyła do środka płonącej gwiazdy, tracąc przytomność z powodu braku tlenu. Ten akt był potężnym, symbolicznym gestem odnoszącym się do jej pochodzenia i historii regionu. W tym samym roku, w performansie „Rhythm 2”, Marina eksperymentowała z lekami psychotropowymi, badając stany psychiczne i fizyczne.
Jednym z najbardziej wstrząsających performansów w historii sztuki jest „Rhythm 0”, który odbył się w Neapolu w 1974 roku. Przez 6 godzin Marina oddała swoje ciało do dyspozycji publiczności, udostępniając 72 przedmioty, od róży po skalpel i pistolet. Performans szybko stał się brutalny, co jest często przywoływane jako ekstremalny przykład testowania granic między artystą a widzem oraz dowód na potencjalną przemoc w interakcji.
Zakończenie jej związku z Ulayem w 1988 roku zostało uwiecznione w performansie „The Great Wall Walk”. Para przeszła Wielki Mur Chiński, wyruszając z przeciwnych końców i spotykając się w środku, aby się pożegnać. Był to dramatyczny i mistyczny koniec ich relacji, symbolizujący zarówno koniec wspólnej drogi, jak i siłę ich indywidualnych ścieżek.
W odpowiedzi na wojny w Jugosławii, Marina Abramović stworzyła w 1997 roku przejmujący performans „Balkan Baroque”. Przez cztery dni artystka szorowała tysiące zakrwawionych bydlęcych kości, śpiewając bałkańskie pieśni. Ten wstrząsający komentarz do czystek etnicznych i przemocy w regionie przyniósł jej zasłużone uznanie i Złotego Lwa na Biennale w Wenecji.
„The Artist Is Present” to jeden z jej najbardziej znanych performansów, który odbył się w 2010 roku podczas retrospektywy w MoMA w Nowym Jorku. Przez 736 godzin i 30 minut artystka siedziała nieruchomo w milczeniu, patrząc w oczy każdemu z nieznajomych, którzy przed nią usiedli. Ten performans zyskał miano „the artist is present” i jest często wspominany jako jeden z najważniejszych momentów w historii sztuki współczesnej.
Kluczowe performanse Mariny Abramović w porządku chronologicznym:
- Rhythm 10 (1973)
- Rhythm 5 (1974)
- Rhythm 2 (1974)
- Rhythm 0 (1974)
- The Great Wall Walk (1988)
- Cleaning the Mirror (1995)
- Balkan Baroque (1997)
- The Artist Is Present (2010)
Nagrody i osiągnięcia Mariny Abramović
Marina Abramović została uhonorowana prestiżową nagrodą Złotego Lwa dla najlepszego artysty na Biennale w Wenecji w 1997 roku. Nagrodę tę otrzymała za swój poruszający i znaczący performans „Balkan Baroque”, który stanowił mocny komentarz do wojen w Jugosławii i czystek etnicznych. Jest to jedno z najważniejszych wyróżnień w świecie sztuki, potwierdzające międzynarodowe uznanie dla jej twórczości i jej wpływu na rozwój performance art.
Nagrody i wyróżnienia
| Rok | Nagroda/Wyróżnienie | Uzasadnienie/Opis |
|---|---|---|
| 1997 | Złoty Lew na Biennale w Wenecji | Za performans „Balkan Baroque” |
Instytucje i działalność Mariny Abramović
W 2007 roku Marina Abramović założyła fundację non-profit pod nazwą Marina Abramović Institute (MAI). Instytut ten służy jako platforma dla długotrwałych działań artystycznych i edukacji w zakresie sztuki wytrzymałościowej, mając na celu promowanie i rozwijanie sztuki performance.
Kontrowersje i skandale związane z Mariną Abramović
Relacja Mariny Abramović z Ulayem zakończyła się sporem sądowym o tantiemy ze sprzedaży wspólnych prac. W 2016 roku sąd w Amsterdamie nakazał artystce zapłatę ponad 250 000 euro zaległych tantiem oraz kosztów sądowych, podkreślając znaczenie ich artystycznej kolaboracji.
Innym projektem, który wzbudził kontrowersje, jest „Spirit Cooking” z 1996 roku. Projekt ten obejmował „afrodyzjakalne przepisy” pisane krwią świni na ścianach galerii i stał się przedmiotem licznych teorii spiskowych. Ten performans, podobnie jak wiele innych prac Mariny, badał granice cielesności i erotyki, prowokując dyskusję i wywołując silne reakcje.
Warto wiedzieć: Projekt „Spirit Cooking” z 1996 roku, obejmujący przepisy pisane krwią świni, stał się podstawą dla teorii spiskowych dotyczących artystki.
Ciekawostki z życia Mariny Abramović
Symbolika kości odgrywa ważną rolę w twórczości Mariny Abramović. W pracy „Cleaning the Mirror” z 1995 roku, artystka przez trzy godziny szorowała brudny ludzki szkielet mydlinami, co stanowiło metaforę tybetańskich rytuałów śmierci i przygotowanie na spotkanie z własną śmiertelnością. Jest to przykład tego, jak marina abramović wykorzystuje symboliczne obrazy do eksploracji fundamentalnych tematów egzystencjalnych.
Marina Abramović, jako pionierka performance art, udowodniła, że sztuka może przekraczać granice wytrzymałości fizycznej i psychicznej, inspirując kolejne pokolenia artystów. Jej niezłomna determinacja w eksplorowaniu ludzkiego doświadczenia pozostaje kluczowym przesłaniem jej wieloletniej kariery.
Podsumowując, Marina Abramović poprzez swoją odważną i bezkompromisową twórczość udowadnia, że sztuka performance jest potężnym narzędziem do eksploracji ludzkiej kondycji, prowokując do refleksji nad granicami cielesności, psychiki i relacji międzyludzkich.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co zrobiła Marina Abramović?
Marina Abramović jest pionierką sztuki performance, znaną z ekstremalnych i często bolesnych akcji artystycznych, które badają granice ciała i umysłu. Jej prace często dotyczą tematów takich jak wytrzymałość, poświęcenie i relacje międzyludzkie.
Dlaczego Marina i Ulay się rozstali?
Marina Abramović i Ulay, jej długoletni partner artystyczny, rozstali się w dramatyczny sposób po tym, jak przeszli przez Wielki Mur Chiński z przeciwnych stron, spotykając się pośrodku, aby zakończyć swój związek. Decyzja o rozstaniu była symbolicznym zakończeniem ich wspólnej podróży artystycznej i osobistej.
Czy Marina Abramovic ma dzieci?
Marina Abramović nie ma dzieci, co często podkreślała w kontekście swojej poświęconej sztuce kariery. Uważa, że jej praca jest jej dzieckiem i że nie mogłaby stworzyć tak intensywnych dzieł, gdyby miała rodzinę w tradycyjnym rozumieniu.
Gdzie mieszka Marina Abramović?
Marina Abramović mieszka głównie w Nowym Jorku, gdzie znajduje się jej studio i centrum jej działalności artystycznej. Często podróżuje po całym świecie, prowadząc warsztaty i prezentując swoje prace.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marina_Abramovi%C4%87
