St Joseph: Święty Józef, Małżonek Maryi – Życie i Kult

23

Święty Józef, postać o fundamentalnym znaczeniu dla chrześcijaństwa, znany jest przede wszystkim jako mąż Najświętszej Maryi Panny i prawny ojciec Jezusa Chrystusa. Żyjący w I wieku n.e. rzemieślnik, tradycyjnie określany jako stolarz (gr. tekton), co mogło obejmować pracę z drewnem, kamieniem i żelazem, jest wzorem cnót takich jak posłuszeństwo, pokora i pracowitość. Choć szczegóły jego życia są skąpe, jego rola w historii zbawienia jest nie do przecenienia, a jego kult rozciąga się na cały świat chrześcijański.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Znany z życia w I wieku n.e.
• Żona/Mąż: Najświętsza Maryja Panna
• Dzieci: Prawny ojciec Jezusa Chrystusa
• Zawód: Rzemieślnik (tradycyjnie stolarz, gr. tekton)
• Główne osiągnięcie: Opiekun i strażnik Świętej Rodziny, patron Kościoła katolickiego

Podstawowe informacje o Świętym Józefie

Józef z Nazaretu, postać o głębokim znaczeniu teologicznym i powszechnym kulcie w chrześcijaństwie, żył w I wieku n.e. Był mężem Najświętszej Maryi Panny i pełnił rolę prawnego ojca Jezusa Chrystusa. Jego pochodzenie z rodu króla Dawida jest kluczowe dla teologii chrześcijańskiej, potwierdzając mesjańskie proroctwa. Człowiek ten jest otoczony czcią w niemal wszystkich wyznaniach chrześcijańskich uznających kult świętych, w tym w Kościele katolickim, prawosławnym, orientalnym, a także w anglikanizmie i luteranizmie. W ikonografii religijnej Józef jest najczęściej przedstawiany z atrybutami takimi jak narzędzia stolarskie (kątownik), lilia symbolizująca czystość, laska z kwiatami, dwa synogarlice lub gałązka nardu. Papież Pius IX oficjalnie ogłosił go patronem i opiekunem Kościoła katolickiego, co miało na celu podkreślenie jego roli jako strażnika Świętej Rodziny i całego chrześcijaństwa. Miesiąc marzec jest w tradycji katolickiej dedykowany specjalnie Świętemu Józefowi, a jego główna uroczystość przypada na 19 marca.

Życie prywatne i rodzinne Świętego Józefa

Pochodzenie Józefa z rodu króla Dawida jest kluczowe dla teologii chrześcijańskiej, choć Ewangelie Mateusza i Łukasza podają różne genealogie. Mateusz wywodzi go od Salomona, a Łukasz od Natana, innego syna Dawida i Batszeby. Według tradycji Kościoła prawosławnego, Józef był wdowcem, a jego pierwszą żoną miała być Salome; z tego związku miały pochodzić dzieci określane w Ewangelii jako „bracia i siostry” Jezusa. Inna powszechna interpretacja, spopularyzowana przez św. Hieronima i przyjęta przez wielu katolików, zakłada, że Józef był mężem Marii, a wspomniani w tekstach „bracia” Jezusa to w rzeczywistości jego kuzyni. Józef pojawia się w Ewangeliach po raz ostatni, gdy Jezus ma 12 lat i udaje się z rodzicami na święto Paschy do Jerozolimy. Po tym wydarzeniu teksty kanoniczne nie wspominają o nim ani razu, co powszechnie interpretuje się jako potwierdzenie jego wcześniejszej śmierci.

Genealogie Świętego Józefa

• Ewangelia Mateusza: wywodzi Józefa od Salomona, syna Dawida i Batszeby.
• Ewangelia Łukasza: wywodzi Józefa od Natana, innego syna Dawida i Batszeby.

Interpretacje pochodzenia „braci” Jezusa

• Tradycja Kościoła prawosławnego: Józef był wdowcem, a dzieci z pierwszego małżeństwa z Salome to „bracia” Jezusa.
• Interpretacja katolicka (św. Hieronim): „Bracia” Jezusa to w rzeczywistości jego kuzyni.

Kariera zawodowa i życie pracowite Świętego Józefa

Józef wykonywał zawód określany greckim słowem „tekton” (τέκτων), co tradycyjnie tłumaczone jest jako stolarz, jednak termin ten oznaczał rzemieślnika pracującego w różnych materiałach, w tym w drewnie, kamieniu lub żelazie. Wczesnochrześcijańskie pisma, m.in. Justyna Męczennika (zmarłego ok. 165 r.), precyzują, że Józef i Jezus zajmowali się wytwarzaniem konkretnych przedmiotów rolniczych, takich jak jarzma dla zwierząt oraz pługi. Współcześni historycy spekulują, że Józef mógł pracować przy odbudowie pobliskiego miasta Seforis, które zostało zniszczone przez Rzymian w 4 r. p.n.e. i znajdowało się zaledwie 6 km od Nazaretu. Niektórzy uczeni, jak Géza Vermes, sugerują, że określenie „stolarz” (aramejskie 'naggar’) w Talmudzie mogło być metaforą człowieka bardzo uczonego i biegłego w Torze, co podkreślałoby jego znaczenie i mądrość w społeczności. Jego ziemskie życie było naznaczone pilną pracą i cichym oddaniem.

Przedmioty wytwarzane przez Józefa i Jezusa

• Jarzma dla zwierząt
• Pługi

Możliwe miejsce pracy zawodowej

Współcześni historycy spekulują, że Józef mógł pracować przy odbudowie pobliskiego miasta Seforis, które zostało zniszczone przez Rzymian w 4 r. p.n.e. i znajdowało się zaledwie 6 km od Nazaretu.

Warto wiedzieć: Określenie „stolarz” (aramejskie 'naggar’) w Talmudzie, według niektórych uczonych, mogło być metaforą człowieka bardzo uczonego i biegłego w Torze.

Osiągnięcia, patronaty i wyróżnienia

Święty Józef cieszy się niezwykle szerokim zakresem patronatów. Opiekuje się robotnikami, ojcami, małżeństwami, osobami na wygnaniu, a także chorymi i umierającymi, którym ma zapewniać „szczęśliwą śmierć”. Ze względu na swoją czystość i wierność Marii, Józef nosi tytuł „Najczystszego” (most chaste) i jest uznawany za patrona dziewic. Wiele wizerunków Świętego Józefa na całym świecie otrzymało najwyższe kościelne wyróżnienie w postaci dekretu o koronacji kanonicznej, nadanego bezpośrednio przez papieża, co podkreśla jego szczególną pozycję w pobożności ludowej i kościelnej. Jego rola jako opiekuna Zbawiciela i małżonka Błogosławionej Dziewicy Maryi przyniosła mu ogromne uwielbienie.

Zakres patronatów Świętego Józefa

• Robotnicy
• Ojcowie
• Małżeństwa
• Osoby na wygnaniu
• Chorzy i umierający (zapewnienie „szczęśliwej śmierci”)

Tytuły i wyróżnienia

• Tytuł „Najczystszego” (most chaste)
• Patron dziewic
• Patron i opiekun Kościoła katolickiego (ogłoszony przez Papieża Piusa IX)
• Dekret o koronacji kanonicznej dla wielu wizerunków

Duchowość i osobowość Świętego Józefa

Józef charakteryzował się bezwzględnym posłuszeństwem wobec nakazów boskich, co przejawiało się w natychmiastowym reagowaniu na sny, w których anioł nakazywał mu m.in. poślubienie Marii oraz ucieczkę do Egiptu. Uznaje się go za wzór opiekuna, który z narażeniem życia chronił swoją rodzinę przed rzezią niewiniątek zaplanowaną przez Heroda, uciekając z nimi do obcego kraju (Egiptu). Jego wiara i gotowość do wypełniania woli Bożej, nawet w obliczu trudności i niepewności, stanowią inspirację dla wiernych na całym świecie. Anioł Pański wielokrotnie objawiał mu się we śnie, kierując jego działaniami i potwierdzając Boży plan.

Kluczowe cechy duchowości

• Bezwzględne posłuszeństwo wobec nakazów boskich.
• Natychmiastowe reagowanie na prorocze sny.
• Wzór opiekuna i obrońcy rodziny.

Święty Józef w sztuce i kulturze

Postać Świętego Józefa stała się inspiracją dla niezliczonych dzieł sztuki, w tym słynnego obrazu „Święty Józef z Dzieciątkiem Jezus” autorstwa Guido Reniego oraz dzieła „Józef cieśla” Georges’a de La Tour. W sztuce Józef był przedstawiany w różnych cyklach chronologicznych, od zaślubin z Marią, przez narodziny Jezusa, aż po sceny jego własnej śmierci w obecności Jezusa i Marii. Te dzieła sztuki podkreślają jego rolę w historii zbawienia i jego bliskość z Matką Bożą i Dzieciątkiem Jezus. Kult Świętego Józefa jest znaczącą częścią chrześcijańskiej sztuki i pobożności od wieków.

Przykłady dzieł sztuki inspirowanych postacią Józefa

• „Święty Józef z Dzieciątkiem Jezus” – Guido Reni
• „Józef cieśla” – Georges de La Tour

Cykle przedstawień w sztuce

• Zaślubiny z Marią
• Narodziny Jezusa
• Śmierć Świętego Józefa w obecności Jezusa i Marii

Kontrowersje i analizy naukowe

Istnieje teologiczna trudność w pogodzeniu dziewiczego poczęcia Jezusa z faktem, że Józef był niezbędny do wykazania pochodzenia Jezusa z rodu Dawida, co było warunkiem koniecznym dla uznania go za Mesjasza. Najstarsze pisma chrześcijańskie, czyli listy św. Pawła, wspominają o matce Jezusa, ale całkowicie pomijają postać Józefa, podobnie jak najstarsza z Ewangelii – Ewangelia wg św. Marka. Historycy spierają się co do wielkości Nazaretu w czasach Józefa – na podstawie wykopalisk archeologicznych szacuje się, że była to maleńka wioska licząca maksymalnie około 400 mieszkańców. Te naukowe dyskusje podkreślają złożony historyczny i teologiczny kontekst otaczający postać Świętego Józefa.

Zagadnienia teologiczne i historyczne

• Trudność pogodzenia dziewiczego poczęcia z koniecznością wykazania pochodzenia Jezusa z rodu Dawida.
• Pomijanie postaci Józefa w najstarszych pismach chrześcijańskich (listy św. Pawła, Ewangelia wg św. Marka).
• Debata historyków nad wielkością Nazaretu w czasach Józefa (szacunki: maks. 400 mieszkańców).

Ciekawostki o Świętym Józefie

Józef otrzymał aż cztery ważne sny o charakterze proroczym: pierwszy dotyczył zaślubin, drugi ucieczki do Egiptu, trzeci powrotu do Izraela, a czwarty osiedlenia się w Galilei zamiast w Judei. W 1950 roku zaczęły powstawać specjalistyczne centra studiów nad Józefem, co dało początek nowej dziedzinie teologicznej zwanej „Józefologią” (Josephology). Choć Józef był prawnym ojcem Jezusa, Ewangelia Łukasza podkreśla moment, w którym 12-letni Jezus mówi o Bogu jako o swoim „Ojcu”, czego Józef i Maria wówczas nie zrozumieli. Józef nie jest obecny przy żadnym wydarzeniu z dorosłego życia Jezusa, w tym na weselu w Kanie Galilejskiej ani przy ukrzyżowaniu, co potwierdza tezę o wcześniejszej śmierci Józefa. Święto Świętego Józefa jest obchodzone z wielką uroczystością w całym Kościele katolickim.

Prorocze sny Świętego Józefa

1. Pierwszy sen: dotyczył zaślubin z Marią.
2. Drugi sen: nakaz ucieczki do Egiptu.
3. Trzeci sen: nakaz powrotu do Izraela.
4. Czwarty sen: nakaz osiedlenia się w Galilei zamiast w Judei.

Rozwój Józefologii

W 1950 roku zaczęły powstawać specjalistyczne centra studiów nad Józefem, co dało początek nowej dziedzinie teologicznej zwanej „Józefologią” (Josephology).

Kluczowe momenty i obserwacje

• 12-letni Jezus mówi o Bogu jako o swoim „Ojcu”, czego Józef i Maria nie zrozumieli.
• Brak obecności Józefa przy wydarzeniach z dorosłego życia Jezusa (wesele w Kanie, ukrzyżowanie), co sugeruje jego wcześniejszą śmierć.

Święty Józef stanowi przykład cichego posłuszeństwa i niezłomnej opieki, a jego życie jest trwałym świadectwem siły wiary w codziennych wyzwaniach i znaczenia bycia strażnikiem tego, co dla nas najcenniejsze. Jego postać, choć często skromna i milcząca w przekazach biblijnych, jest fundamentem dla wielu aspektów wiary i tradycji chrześcijańskiej, inspirując wiernych na całym świecie do naśladowania jego cnót.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Saint_Joseph