Thomas Hobbes (ur. 5 kwietnia 1588, zm. 4 grudnia 1679) był wybitnym angielskim filozofem, matematykiem i historykiem, którego prace wywarły fundamentalny wpływ na rozwój nowoczesnej filozofii politycznej. Na moment śmierci, w wieku 91 lat, Hobbes mógł poszczycić się życiem obfitującym w intensywną działalność intelektualną i znaczące osiągnięcia, w tym długoletnią współpracę z wpływową rodziną Cavendishów. Jego najbardziej przełomowym dziełem jest „Lewiatan” z 1651 roku, w którym przedstawił rewolucyjną teorię umowy społecznej oraz koncepcję absolutnej władzy suwerena, stanowiącą odpowiedź na chaos i niepewność czasów, w których żył.
Jako prawdziwy polimata, Thomas Hobbes posiadał wszechstronną wiedzę obejmującą historię, teorię prawa, geometrię, optykę, teologię i etykę. Jego wkład w te dziedziny, choć często przyćmiony przez jego dzieła polityczne, świadczy o jego niezwykłej inteligencji i szerokich zainteresowaniach intelektualnych. Mimo że jego teorie dotyczące natury ludzkiej i formy państwa bywały kontrowersyjne, jego prace, zwłaszcza „Lewiatan”, do dziś stanowią kluczowe punkty odniesienia w dyskusjach o filozofii politycznej i społeczeństwie.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na moment śmierci w wieku 91 lat.
- Żona/Mąż: Brak informacji o małżeństwie.
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
- Zawód: Filozof, matematyk, historyk, tłumacz.
- Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z kluczowych twórców nowoczesnej filozofii politycznej, autor teorii umowy społecznej i koncepcji absolutnej władzy suwerena przedstawionej w „Lewiatanie”.
Kim był Thomas Hobbes? Podstawowe informacje biograficzne
Thomas Hobbes przyszedł na świat 5 kwietnia 1588 roku w Westport, a zmarł 4 grudnia 1679 roku, dożywając sędziwego wieku 91 lat. Jego narodziny były przedwczesne, co, według jego własnych słów, było spowodowane strachem matki przed zbliżającą się inwazją hiszpańskiej Wielkiej Armady. Ten wczesny lęk i jego wpływ na ludzkie zachowania miały znaczący wpływ na jego późniejsze rozważania dotyczące natury ludzkiej i potrzeby silnej władzy.
Jest powszechnie uznawany za jednego z kluczowych twórców nowoczesnej filozofii politycznej, a jego dzieło „Lewiatan” (1651) stanowi fundament jego teorii umowy społecznej. Hobbes był prawdziwym polimatą, człowiekiem renesansu o niezwykle szerokich horyzontach intelektualnych. Jego wkład obejmował historię, jurysprudencję (teorię prawa), geometrię, optykę, teologię i etykę, a także tłumaczenia klasyki literatury.
Data i miejsce urodzenia, wiek
Thomas Hobbes urodził się 5 kwietnia 1588 roku w miejscowości Westport, a zmarł 4 grudnia 1679 roku, przeżywszy 91 lat. Jego długie życie pozwoliło mu na obserwację i refleksję nad kluczowymi wydarzeniami historycznymi i politycznymi, które ukształtowały jego myśl filozoficzną.
Wczesne lata i pochodzenie
Narodziny Thomasa Hobbesa były przedwczesne, co wiązało się z traumatycznym doświadczeniem jego matki, spowodowanym lękiem przed zbliżającą się inwazją hiszpańską. Sam filozof komentował, że jego matka urodziła „bliźnięta” – jego samego i strach. Ta osobista historia mogła wpłynąć na jego późniejsze analizy wpływu emocji na ludzkie zachowania.
Kluczowe dziedziny działalności
Thomas Hobbes był postacią o niezwykle szerokich zainteresowaniach. Jego wkład obejmował historię, teorię prawa, geometrię, optykę, teologię oraz etykę. Jest jednak najbardziej znany jako filozof polityczny, autor teorii umowy społecznej i koncepcji absolutnego suwerena, przedstawionych w jego magnum opus, „Lewiatanie”.
Rodzina i życie prywatne Thomasa Hobbesa
Życie osobiste Thomasa Hobbesa było ściśle związane z jego karierą intelektualną i polityczną. Choć nie założył własnej rodziny, jego relacje z wpływowymi postaciami i rodami miały kluczowe znaczenie dla jego rozwoju. Jego wczesne dzieciństwo naznaczone było problemami rodzinnymi, które jednak otworzyły mu drogę do edukacji dzięki wsparciu stryja.
Przez większą część dorosłego życia Hobbes był związany z arystokratyczną rodziną Cavendishów, co zapewniło mu stabilność i możliwość poświęcenia się pracy intelektualnej. Ta długotrwała relacja miała również wymiar edukacyjny, kiedy pełnił rolę nauczyciela dla młodego następcy rodu.
Ojciec i opiekunowie
Ojciec filozofa, Thomas Sr., pełnił funkcję wikariusza, jednak jego kariera duchowna została przerwana po bójce przed kościołem, co zmusiło go do opuszczenia Londynu. Opiekę nad młodym Thomasem przejął jego zamożny stryj, Francis Hobbes, który finansował jego edukację, umożliwiając mu rozwój intelektualny.
Związki z rodziną Cavendishów
Thomas Hobbes przez większość swojego dorosłego życia był silnie związany z arystokratyczną rodziną Cavendishów. Pełnił funkcję tutora (nauczyciela) oraz sekretarza dla kilku pokoleń tej wpływowej dynastii. Ta długotrwała relacja zapewniła mu stabilność materialną i społeczną oraz dostęp do kręgów intelektualnych i politycznych.
Nauczanie Karola, księcia Walii
W 1647 roku, podczas pobytu na wygnaniu w Paryżu, Thomas Hobbes objął prestiżową funkcję instruktora matematyki dla młodego Karola, księcia Walii, przyszłego króla Karola II Stuarta. Ta rola podkreślała jego uznanie w kręgach arystokratycznych i królewskich.
Edukacja i rozwój intelektualny
Droga edukacyjna Thomasa Hobbesa była naznaczona wczesnymi talentami humanistycznymi oraz późniejszym zetknięciem z nowymi prądami naukowymi w Europie. Mimo początkowych niechęci do ówczesnego systemu nauczania uniwersyteckiego, jego intelektualna ciekawość pozwoliła mu na zgłębienie różnorodnych dziedzin wiedzy.
Pierwsza podróż po Europie otworzyła mu oczy na odmienne metody naukowe i krytyczne myślenie, stanowiące kontrast wobec dominującej scholastyki. To doświadczenie miało fundamentalne znaczenie dla kształtowania się jego własnych poglądów filozoficznych.
Wczesne talenty filologiczne
Zanim Hobbes rozpoczął studia uniwersyteckie, zademonstrował imponujące talenty filologiczne, tłumacząc tragedię „Medea” Eurypidesa z greckiego na łacińskie wiersze. Ten wyczyn potwierdzał jego wczesne zdolności humanistyczne i zamiłowanie do klasycznej literatury.
Studia w Oksfordzie
W latach 1601–1602 Thomas Hobbes wstąpił do Magdalen Hall na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie zgłębiał logikę scholastyczną i matematykę. Sam Hobbes nie przepadał za ówczesnym systemem nauczania uniwersyteckiego, uznając go za zbyt ograniczony.
Podróże po Europie (Grand Tour)
W latach 1610–1615 Thomas Hobbes odbył swoją pierwszą „Grand Tour” po Europie. Ta ekspedycja pozwoliła mu na zetknięcie się z europejskimi metodami naukowymi i krytycznymi, stanowiącymi opozycję wobec scholastyki dominującej w Anglii. Bezpośredni kontakt z nowymi ideami miał istotny wpływ na rozwój jego koncepcji filozoficznych.
Kariera i najważniejsze dzieła Thomasa Hobbesa
Kariera intelektualna Thomasa Hobbesa była długa i owocna, naznaczona publikacją dzieł, które na zawsze zmieniły oblicze filozofii politycznej. Jego twórczość obejmowała zarówno przekłady dzieł klasycznych, jak i oryginalne traktaty filozoficzne, z których „Lewiatan” stał się kamieniem węgielnym jego dziedzictwa.
Przez lata swojej pracy Hobbes rozwijał ambitny system filozoficzny, dążąc do wyjaśnienia wszechświata poprzez mechanistyczne podejście. Jego dzieła, często kontrowersyjne, wywoływały gorące dyskusje i kształtowały sposób myślenia o państwie, społeczeństwie i naturze ludzkiej.
Pierwsze znaczące publikacje
W 1628 roku Thomas Hobbes opublikował swoje pierwsze znaczące dzieło – angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. Był to pierwszy przekład tego historycznego dzieła dokonany bezpośrednio z greckiego manuskryptu.
Współpraca z Francisem Baconem
Przez krótki okres swojego życia, Thomas Hobbes pracował jako amanuensis (sekretarz/kopista) dla słynnego filozofa Francisa Bacona, pomagając mu w tłumaczeniu kilku jego esejów na język łaciński. Ta współpraca pozwoliła mu na bliskie zetknięcie się z metodologią i myślą Bacona.
Dzieło „De Cive”
W 1642 roku Hobbes wydał dzieło „De Cive” (O obywatelu). Była to trzecia część jego planowanego, obszernego systemu filozoficznego. Książka ta została bardzo dobrze przyjęta w kręgach intelektualnych, zyskując uznanie dla oryginalności jego myśli.
„Lewiatan” – opus magnum
Jego opus magnum, „Lewiatan”, ukazało się w połowie 1651 roku. Dzieło to zawierało słynną rycinę na stronie tytułowej, przedstawiającą giganta złożonego z małych ludzkich postaci – symbolizującego państwo jako „ciało polityczne” pod władzą suwerena. „Lewiatan” stał się fundamentem jego teorii umowy społecznej i do dziś jest uważany za jedno z najważniejszych dzieł w historii filozofii politycznej. Na łamach tej pracy Hobbes przedstawił swoją wizję natury ludzkiej i konieczności ustanowienia silnego rządu, aby uniknąć chaosu.
Warto wiedzieć: W połowie 1651 roku ukazało się dzieło „Lewiatan”, które stało się opus magnum Thomasa Hobbesa. Na stronie tytułowej tej przełomowej książki znalazła się ikoniczna rycinę przedstawiająca giganta złożonego z małych ludzkich postaci, symbolizującą państwo jako „ciało polityczne” pod władzą suwerena.
Ambitny system filozoficzny
Hobbes opracował ambitny system filozoficzny, który podzielił na trzy główne traktaty: „De Corpore” (O ciele), „De Homine” (O człowieku) oraz dzieło poświęcone państwu. Jego celem było wyjaśnienie wszystkich zjawisk, zarówno fizycznych, jak i społecznych, poprzez mechaniczne działanie i ruch.
Filozofia polityczna i teoria umowy społecznej
Filozofia polityczna Thomasa Hobbesa, ukształtowana przez burzliwe czasy angielskiej wojny domowej, stanowi fundamentalny wkład w rozwój myśli zachodniej. Jego koncepcje dotyczące stanu natury, umowy społecznej i roli suwerena do dziś prowokują do dyskusji.
Centralnym punktem jego teorii jest przekonanie o konieczności ustanowienia silnego, absolutnego rządu, aby zapobiec anarchii i zapewnić porządek. Ta wizja, choć często krytykowana, stanowiła odpowiedź na doświadczenia chaosu i przemocy, które Hobbes obserwował w swoim życiu.
Koncepcja stanu natury
Thomas Hobbes jest twórcą koncepcji „stanu natury”, który opisywał jako „wojnę każdego z każdym” (łac. „bellum omnium contra omnes”). W tym pierwotnym stanie, według jego wizji, życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”. Bez silnego autorytetu, ludzie kierowaliby się wyłącznie własnymi instynktami, prowadząc do ciągłych konfliktów.
Teoria umowy społecznej i absolutnej władzy
W swojej teorii politycznej Hobbes argumentował, że jedynym sposobem na uniknięcie chaosu jest powierzenie absolutnej władzy suwerenowi w ramach umowy społecznej. Uważał, że jednostki dobrowolnie rezygnują z części swoich naturalnych swobód na rzecz bezpieczeństwa i porządku zapewnianego przez nieograniczoną władzę. Ta umowa społeczna wymaga silnego przywództwa.
Wpływ doświadczeń wojny domowej
Doświadczenie angielskiej wojny domowej (1642–1651) między parlamentarzystami a rojalistami miało głęboki wpływ na poglądy Thomasa Hobbesa. Okres ten utwierdził go w przekonaniu, że rządy absolutne są konieczne do utrzymania stabilności społecznej. Jego obserwacje chaosu i przemocy podczas wojny domowej w Anglii wzmocniły jego przekonanie o potrzebie silnej, niepodzielnej władzy.
Kontrowersje, konflikty i wygnanie
Życie i twórczość Thomasa Hobbesa były naznaczone licznymi kontrowersjami i konfliktami, które często prowadziły do jego wygnania i izolacji. Jego radykalne poglądy na naturę ludzką i ustrój państwa budziły sprzeciw zarówno wśród współczesnych mu myślicieli, jak i w kręgach religijnych i politycznych.
Publikacja jego dzieł, zwłaszcza „Lewiatana”, wywoływała skandale i doprowadziła do zerwania relacji z ważnymi osobistościami i grupami politycznymi. Hobbes musiał kilkakrotnie uciekać z Anglii, szukając schronienia za granicą lub pod ochroną zmieniających się władz.
Skandal związany z publikacją „Lewiatana”
Publikacja „Lewiatana” w 1651 roku wywołała natychmiastowy skandal. Thomas Hobbes został oskarżony o ateizm i „hobbizm”. Oskarżenia te doprowadziły do zerwania jego kontaktów z wygnanymi rojalistami w Paryżu, którzy nie chcieli być kojarzeni z filozofem budzącym tak wiele kontrowersji.
Konflikt z René Descartesem
Thomas Hobbes popadł w ostry konflikt intelektualny z René Descartesem. Po napisaniu krytyki jego „Medytacji o pierwszej filozofii” w 1641 roku, ich wymiana zdań stała się na tyle szorstka, że Descartes ostatecznie zerwał wszelką korespondencję z Hobbesem. Ten intelektualny spór ilustruje bezkompromisowość Hobbesa w obronie własnych poglądów.
Ucieczka z Anglii i powrót
Ze względu na swoje kontrowersyjne poglądy, Thomas Hobbes musiał uciekać z Anglii do Paryża w 1640 roku, gdzie spędził 11 lat. Dopiero później, po zmianach politycznych, szukał ochrony u rządu angielskiego, co świadczy o złożoności jego relacji z ówczesną władzą.
Ciekawostki z życia Thomasa Hobbesa
Życie Thomasa Hobbesa obfitowało w fascynujące wydarzenia i spotkania, które miały wpływ na jego rozwój intelektualny. Od wizyt u wybitnych uczonych po osobiste zmagania z chorobą, jego biografia jest pełna interesujących detali.
Mimo swoich teoretycznych zainteresowań, Hobbes miał specyficzny stosunek do pracy eksperymentalnej. Jego filozoficzne podejście, choć inspirowane naukami ścisłymi, kładło większy nacisk na dedukcję i rozważania teoretyczne niż na empiryczne badania.
Spotkanie z Galileuszem
Podczas swojego pobytu we Florencji w 1636 roku, Thomas Hobbes odwiedził Galileusza, który przebywał w areszcie domowym. To spotkanie miało istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu, które znalazły odzwierciedlenie w jego systemie filozoficznym.
Choroba i ukończenie „Lewiatana”
W 1647 roku Thomas Hobbes otarł się o śmierć z powodu ciężkiej choroby, która wyłączyła go z pracy intelektualnej na sześć miesięcy. Po wyzdrowieniu zdołał ukończyć pisanie swojego najważniejszego dzieła, „Lewiatana”, co świadczy o jego niezwykłej sile woli.
Poglądy na naukę i eksperymenty
Mimo że Thomas Hobbes interesował się fizyką i ruchem ciał, otwarcie gardził pracą eksperymentalną. Uważał ją za mniej wartościową niż czyste rozważania teoretyczne i dedukcyjne. Preferował metody analityczne i logiczne.
Chronologia życia i twórczości Thomasa Hobbesa
Poniższa tabela przedstawia kluczowe daty i wydarzenia z życia oraz kariery naukowej Thomasa Hobbesa, ukazując jego długą i bogatą ścieżkę intelektualną.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1588 | Narodziny Thomasa Hobbesa 5 kwietnia w Westport. |
| 1601–1602 | Rozpoczęcie studiów w Magdalen Hall na Uniwersytecie Oksfordzkim. |
| 1610–1615 | Odbycie pierwszej „Grand Tour” po Europie. |
| 1628 | Publikacja angielskiego tłumaczenia „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. |
| 1640 | Ucieczka z Anglii do Paryża z powodu kontrowersyjnych poglądów. |
| 1641 | Napisanie krytyki „Medytacji o pierwszej filozofii” René Descartesa. |
| 1642 | Publikacja dzieła „De Cive” (O obywatelu). |
| 1647 | Pełnienie funkcji instruktora matematyki dla Karola, księcia Walii, w Paryżu. Ciężka choroba. |
| 1651 | Publikacja opus magnum – „Lewiatana”. |
| 1679 | Śmierć Thomasa Hobbesa 4 grudnia. |
Najważniejsze dzieła Thomasa Hobbesa
Twórczość Thomasa Hobbesa obejmuje szereg fundamentalnych prac, które ukształtowały współczesne rozumienie filozofii politycznej. Poniżej przedstawiono jego kluczowe publikacje:
- „Wojna peloponeska” (tłumaczenie angielskie, 1628)
- „The Elements of Law, Natural and Politic” (1640)
- „De Cive” (O obywatelu, 1642)
- „Lewiatan” (ang. „Leviathan”, 1651)
- „De Corpore” (O ciele)
- „De Homine” (O człowieku)
Podsumowując, Thomas Hobbes pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii myśli politycznej, a jego teoria umowy społecznej i koncepcja suwerena nadal stanowią fundament dyskusji o ustroju państwa i naturze władzy.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co twierdził Hobbes?
Hobbes twierdził, że bez silnego rządu ludzie żyliby w „stanie natury”, charakteryzującym się wojną wszystkich przeciw wszystkim. Uważał, że dla zapewnienia pokoju i bezpieczeństwa jednostki muszą zrzec się części swoich swobód na rzecz suwerena.
Co charakteryzowało myśl polityczną Thomasa Hobbesa?
Myśl polityczna Hobbesa charakteryzowała się fatalistycznym poglądem na naturę ludzką, podkreślając egoizm i dążenie do władzy jako podstawowe motywacje. Kluczowym elementem jego teorii jest koncepcja umowy społecznej, która prowadzi do powstania absolutnej władzy państwowej.
Z czego słynie Thomas Hobbes?
Thomas Hobbes jest najbardziej znany ze swojego dzieła „Lewiatan” oraz z teorii umowy społecznej. Jego filozofia polityczna, skupiająca się na potrzebie silnego rządu dla utrzymania porządku, wywarła znaczący wpływ na późniejsze myśli polityczne.
Czym jest Lewiatan Hobbesa?
Lewiatan Hobbesa to potężne, symboliczne przedstawienie państwa absolutnego, które powstaje na mocy umowy społecznej. Jest to organizm, który poprzez swoją nieograniczoną władzę zapewnia jednostkom bezpieczeństwo i chroni je przed chaosem stanu natury.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes
