Toulouse-Lautrec: Henri, malarz współczesnego plakatu, obrazy i dzieła sztuki

20

Henri de Toulouse-Lautrec, właściwie Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa, to postać, która na trwałe zapisała się w historii sztuki jako jeden z najwybitniejszych przedstawicieli postimpresjonizmu i nurtu Art Nouveau. Urodzony 24 listopada 1864 roku w Albi, we Francji, w arystokratycznej rodzinie, w wieku zaledwie 36 lat zakończył swoje burzliwe życie 9 września 1901 roku. Mimo braku własnej rodziny – nie założył rodziny, nie miał żony ani dzieci – jego życie prywatne, naznaczone chorobą i licznymi związkami, stało się inspiracją dla jego niezwykłych dzieł. Jego twórczość, nierozerwalnie związana z życiem nocnym belle époque, a zwłaszcza z paryskim kabaretem Moulin Rouge, wywarła rewolucyjny wpływ na rozwój nowoczesnego plakatu. Dziś jego prace można podziwiać w najważniejszych muzeach świata, świadcząc o jego niezapomnianym wkładzie w sztukę światową.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na wrzesień 1901 roku miał 36 lat.
• Żona/Mąż: Brak danych (nie miał żony).
• Dzieci: Brak danych (nie miał dzieci).
• Zawód: Malarz, grafik, plakacista.
• Główne osiągnięcie: Rewolucyjny wpływ na rozwój plakatu artystycznego i autentyczne przedstawienie życia nocnego Paryża.

Podstawowe informacje o Henri de Toulouse-Lautrecu

Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Montfa, dziedzic arystokratycznego tytułu hrabiego, urodził się w bogatej rodzinie hrabiów Tuluzy i wicehrabiów Montfa. Jego narodziny miały miejsce 24 listopada 1864 roku w Albi, na południu Francji. Mimo krótkiego życia, zakończonego 9 września 1901 roku w wieku 36 lat, jego twórczość odcisnęła trwałe piętno na sztuce. Przyczyną jego przedwczesnej śmierci były powikłania związane z wieloletnim alkoholizmem i syfilisem. W swojej karierze, podczas wystawy w Tuluzie w 1887 roku, artysta posługiwał się pseudonimem „Tréclau”, będącym fonetyczną grą słów z jego nazwiska. Henri de Toulouse-Lautrec jest powszechnie uznawany za jednego z czołowych malarzy postimpresjonistycznych, a jego prace, silnie powiązane z ruchem Art Nouveau, do dziś kojarzone są przede wszystkim z uchwyceniem atmosfery paryskiego życia nocnego.

Rodzina i życie prywatne Henri de Toulouse-Lautrec

Henri de Toulouse-Lautrec przyszedł na świat jako pierwsze dziecko hrabiego Alphonse’a de Toulouse-Lautrec Montfa i Adèle Zoë Tapié de Celeyran. Pochodzenie z tak znamienitej rodziny nie uchroniło go jednak przed osobistymi dramatami. Po śmierci drugiego dziecka, rodzice Henriego podjęli decyzję o separacji, a młody Henri trafił pod opiekę niani. W roku 1885 nawiązał bliską relację z Suzanne Valadon, młodą artystką, której karierę aktywnie wspierał. Ich relacja, która mogła mieć charakter romantyczny, zakończyła się w 1888 roku tragiczną próbą samobójczą Valadon. Pomimo tych trudności, matka artysty, Adèle de, wykorzystując swoje wpływy, zapewniła mu możliwość nauki w prestiżowym studiu Léona Bonnata w Paryżu, co okazało się kluczowym momentem w jego artystycznym rozwoju.

Kariera artystyczna Henri de Toulouse-Lautrec

Edukacja artystyczna

Henri rozpoczął swoją edukację artystyczną w Paryżu w 1882 roku, najpierw pod okiem Léona Bonnata, a następnie w pracowni Fernanda Cormona. To właśnie tam nawiązał kontakty z artystami, którzy mieli stać się jego bliskimi przyjaciółmi i współpracownikami, w tym z Émile’em Bernardem i Vincentem van Goghiem. Pod kierunkiem mistrzów doskonalił swoje umiejętności techniczne, równocześnie rozwijając swój niepowtarzalny styl, który wkrótce miał zrewolucjonizować świat sztuki. Jego talent szybko został dostrzeżony przez paryskie środowisko artystyczne, które stało się dla niego polem nieustannych poszukiwań i rozwoju.

Współpraca z Moulin Rouge

Po otwarciu słynnego kabaretu Moulin Rouge w 1889 roku, Lautrec otrzymał zlecenie na stworzenie serii plakatów reklamowych. W tamtych czasach wielu artystów unikało pracy komercyjnej, jednak Henri z entuzjazmem podjął się tego wyzwania. Zlecenie to nie tylko przyniosło mu dochody, ale przede wszystkim zapewniło mu stałe miejsce w lokalu, skąd mógł swobodnie obserwować i szkicować życie nocne Paryża. Jego plakaty, charakteryzujące się dynamiczną kreską i wyrazistym kolorem, szybko stały się ikonami belle époque i przyczyniły się do ogromnej popularności kabaretu.

Muzy i modele z Montmartre

Henri de Toulouse-Lautrec zasłynął z tworzenia barwnych portretów postaci paryskiego życia nocnego. Do jego najsłynniejszych muz i modeli należeli: piosenkarka Yvette Guilbert, tancerka Louise Weber, znana jako La Goulue, oraz tancerka Jane Avril. Artysta z niezwykłą wprawą potrafił uchwycić ich indywidualność, emocje i ruch, tworząc portrety, które do dziś stanowią świadectwo tamtej epoki. Jego obrazy i plakaty, często przedstawiające artystów na scenie lub w chwilach odpoczynku, stały się niemalże wizytówką Montmartre, paryskiej dzielnicy słynącej z artystycznego życia i rozrywki.

Działalność ilustratorska i wystawy

W połowie lat 90. XIX wieku Toulouse-Lautrec aktywnie publikował swoje ilustracje w popularnym magazynie satyrycznym „Le Rire”, gdzie jego prace cieszyły się dużym uznaniem. W 1888 roku belgijski krytyk Octave Maus zaprosił go do wystawienia jedenastu prac na prestiżowej wystawie „Vingt” (Dwudziestu) w Brukseli, co było ważnym potwierdzeniem jego międzynarodowej renomy. Jego dzieła były prezentowane również w innych ważnych galeriach i instytucjach, takich jak Art Institute of Chicago, Metropolitan Museum of Art czy Musée d’Orsay, doceniając jego wkład w rozwój malarstwa i współczesnego plakatu.

Osiągnięcia i nagrody Henri de Toulouse-Lautrec

Henri de Toulouse-Lautrec nie zdobywał tradycyjnych nagród w postaci medali czy wyróżnień, jednak jego największym osiągnięciem jest niezaprzeczalnie wpływ na rozwój sztuki, zwłaszcza w dziedzinie plakatu. Jego innowacyjne podejście do kompozycji, wykorzystanie wyrazistych kolorów i dynamicznej linii, a także umiejętność uchwycenia esencji postaci i scen, na zawsze zmieniły postrzeganie sztuki użytkowej. Najlepszym dowodem na trwałość jego dziedzictwa jest rekord aukcyjny, jaki ustanowił jego wczesny obraz „La Blanchisseuse”. W 2005 roku dzieło to zostało sprzedane w domu aukcyjnym Christie’s za rekordową kwotę 22,4 miliona dolarów amerykańskich, co świadczy o nieprzemijającej wartości i popularności jego twórczości.

Warto wiedzieć: Wśród jego znanych prac znajdują się m.in. „Divan Japonais”, „Moulin Rouge: La Goulue” oraz liczne portrety artystów i bywalców paryskich lokali, które stanowią cenne świadectwo epoki Belle Époque.

Zdrowie i wyzwania Henri de Toulouse-Lautrec

Skutki inbredu i zahamowanie wzrostu

Rodzice Henriego byli blisko spokrewnieni, co, zdaniem biografów, mogło przyczynić się do jego wrodzonych wad genetycznych wynikających z chowu wsobnego. Te predyspozycje miały znaczący wpływ na jego zdrowie i rozwój fizyczny. W wieku 13 lat Henri złamał prawą kość udową, a rok później lewą. Z powodu rzadkiej choroby genetycznej kości nie zrosły się prawidłowo, co doprowadziło do zahamowania wzrostu jego nóg. W efekcie Henri osiągnął ostatecznie wzrost zaledwie 1,52 metra, przy zachowaniu proporcji tułowia dorosłego mężczyzny.

Zespół Toulouse-Lautreca i późniejsze problemy zdrowotne

Choroba, na którą cierpiał Henri, to prawdopodobnie piknodysostoza, zwana dziś potocznie zespołem Toulouse-Lautreca. W późniejszym okresie życia artysty jego zdrowie uległo dalszemu pogorszeniu. W marcu 1901 roku doznał udaru, który sparaliżował go od pasa w dół. Kolejny udar w sierpniu 1901 roku doprowadził do hemiplegii (porażenia połowicznego), co znacząco ograniczyło jego zdolność do poruszania się i tworzenia. Te poważne problemy zdrowotne, w połączeniu z uzależnieniem od alkoholu, przyczyniły się do jego przedwczesnej śmierci.

Kontrowersje i skandale w życiu Henri de Toulouse-Lautrec

Fascynacja światem prostytucji

Henri de Toulouse-Lautrec czuł silną więź z prostytutkami, twierdząc, że przy nich nie czuje się oceniany przez pryzmat swojej fizycznej niepełnosprawności. Ta fascynacja doprowadziła go do spędzania czasu w domach publicznych, takich jak ten przy Rue d’Amboise, gdzie mieszkał i tworzył setki rysunków i obrazów dokumentujących codzienne życie tych kobiet. Jego dzieła z tego okresu są niezwykle szczere i pozbawione upiększeń, ukazując ludzką stronę środowiska często marginalizowanego przez społeczeństwo. W ten sposób, tworząc ilustracje dla humorystycznego pisma Le Rire, ukazywał również inne oblicza paryskiego życia.

Pojedynek o honor Van Gogha i uzależnienie od alkoholu

Artystyczne środowisko tamtych czasów bywało burzliwe. W 1890 roku Henri wyzwał na pojedynek artystę Henry’ego de Groux, który skrytykował prace Vincenta van Gogha, dowodząc swojej lojalności wobec przyjaciół. Jednakże, życie Henriego miało również swoje mroczne strony. Lautrec był uzależniony od alkoholu, a jego zamiłowanie do trunków doprowadziło do stworzenia koktajlu „Earthquake” (Tremblement de Terre), składającego się w połowie z absyntu i w połowie z koniaku. To uzależnienie miało fatalne skutki dla jego zdrowia.

Pobyt w sanatorium i twórczość w izolacji

W lutym 1899 roku, z powodu wycieńczenia organizmu alkoholizmem, rodzina umieściła go na trzy miesiące w sanatorium Folie Saint-James. Nawet w tym trudnym okresie i w izolacji, Henri nie przestał tworzyć. Rysował serię 39 portretów cyrkowych, co pokazuje jego niezłomną wolę tworzenia, mimo pogarszającego się stanu zdrowia. Jego twórczość w tym okresie, choć ograniczona, nadal świadczyła o jego niezwykłym talencie do obserwacji i uchwycenia ludzkich emocji.

Hobby i umiejętności kulinarne Henri de Toulouse-Lautrec

„Henri kucharz” i przyjęcia artystyczne

Zanim Henri de Toulouse-Lautrec zdobył sławę jako malarz, w rodzinie nazywano go „Henrim kucharzem”. Był bowiem wybitnym smakoszem i pasjonatem sztuki kulinarnej. Regularnie organizował przyjęcia, podczas których samodzielnie projektował menu, kupując składniki i przygotowując potrawy. Jego talent kulinarny był równie imponujący co artystyczny. Słynne przyjęcie u Natansonów, które odbyło się w lutym 1895 roku, zgromadziło 300 gości, a Henri, jako jedyny barman i szef kuchni, serwował około 2000 koktajli, co świadczy o jego niezwykłej energii i wszechstronności. Jego zamiłowanie do dobrego jedzenia i picia było integralną częścią jego życia.

Książka kucharska i popisowe dania

Pasja Henriego do gotowania znalazła odzwierciedlenie w jego spuściźnie. Po jego śmierci przyjaciel Maurice Joyant opublikował zbiór przepisów artysty w książce „La Cuisine de Monsieur Momo, Célibataire” (1930). Książka zawiera 150 przepisów, w tym jego popisowe danie – sałatkę katalońską. Publikacja ta stanowi unikalne świadectwo innego, mniej znanego oblicza artysty, ukazując go jako człowieka o szerokich zainteresowaniach i wyrafinowanym guście, zarówno w sztuce, jak i w kuchni.

Ciekawostki z życia Henri de Toulouse-Lautrec

Ze względu na trudności z poruszaniem się, wynikające z jego schorzenia, Henri de Toulouse-Lautrec często używał laski. Nie była to jednak zwykła laska – była w środku wydrążona, służąc mu do ukrywania zapasu alkoholu, co pokazuje jego determinację w walce z uzależnieniem i potrzebę stałego dostępu do trunków. Podczas pobytów w Londynie, artysta zaprzyjaźnił się z Oscarem Wilde’em i stał się jego głośnym obrońcą podczas procesu pisarza, malując jego portret w tym samym roku, w którym odbył się proces. Jego zamiłowanie do koni, pielęgnowane od dzieciństwa dzięki lekcjom u René Princeteau, zaowocowało licznymi dziełami o tematyce cyrkowej i jeździeckiej, ukazując jego wszechstronność i szerokie zainteresowania artystyczne.

Kluczowe postacie i miejsca związane z twórczością

• Muzy i modele: Yvette Guilbert (piosenkarka), Louise Weber (znana jako La Goulue, tancerka), Jane Avril (tancerka), Suzanne Valadon (artystka i prawdopodobnie kochanka).
• Miejsca: Moulin Rouge (kabaret), Montmartre (paryska dzielnica artystyczna), Rue d’Amboise (miejsce zamieszkania w domu publicznym).
• Krąg artystyczny: Léon Bonnat (nauczyciel), Fernand Cormon (nauczyciel), Émile Bernard (artysta), Vincent van Gogh (artysta), Henry de Groux (artysta), Oscar Wilde (pisarz).
• Krytycy i patroni: Octave Maus (belgijski krytyk), Maurice Joyant (przyjaciel i wydawca).

Ważne daty w karierze i życiu

• 1864: Narodziny Henriego Marie Raymonda de Toulouse-Lautrec-Montfa w Albi.
• 1882: Początek edukacji artystycznej w Paryżu.
• 1885: Poznanie Suzanne Valadon.
• 1887: Użycie pseudonimu „Tréclau” podczas wystawy w Tuluzie.
• 1888: Udział w wystawie „Vingt” w Brukseli.
• 1889: Początek współpracy z Moulin Rouge.
• 1890: Wyzwanie na pojedynek Henry’ego de Groux.
• Połowa lat 90. XIX w.: Regularna publikacja ilustracji w magazynie „Le Rire”.
• 1895: Organizacja słynnego przyjęcia dla 300 gości.
• 1899: Trzymiesięczny pobyt w sanatorium Folie Saint-James.
• 1901: Doznanie udaru i późniejsza śmierć 9 września.
• 2005: Rekordowa sprzedaż obrazu „La Blanchisseuse” na aukcji Christie’s.

Wybrane dzieła i ich znaczenie

• Plakaty dla Moulin Rouge: Szczególnie te przedstawiające tancerki La Goulue i Jane Avril, które zrewolucjonizowały sztukę plakatu.
• Portrety postaci z życia nocnego: Prace ukazujące Yvette Guilbert, Aristide’a Bruanta, czy tancerkę Marcelle Lender.
• Obrazy z domów publicznych: Cykle dokumentujące codzienne życie kobiet, np. „Praczka”.
• Tematyka cyrkowa: Dzieła inspirowane pasją do koni i występów cyrkowych.

Warto wiedzieć: Mimo fizycznych ograniczeń, Henri de Toulouse-Lautrec aktywnie uczestniczył w życiu towarzyskim Paryża, a jego laska z ukrytym alkoholem stała się symbolem jego stylu życia i walki z nałogiem.

Henri de Toulouse-Lautrec udowodnił, że prawdziwa sztuka i siła ducha mogą przezwyciężyć wszelkie przeciwności, a jego niezrównane spojrzenie na życie, szczególnie paryskie, pozostaje inspiracją i świadectwem jego niezwykłego geniuszu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_de_Toulouse-Lautrec