Zheng He: Chiński admirał XV wieku i jego epokowe wyprawy floty

35

Zheng He, urodzony jako Ma He w 1371 roku, był wybitnym chińskim admirałem, dyplomatą i odkrywcą z dynastii Ming, który zasłynął jako dowódca siedmiu wielkich wypraw morskich w latach 1405–1433. Na 2024 rok, mając 653 lata od narodzin, ten eunuch o imponującej prezencji, prapraprawnuk wpływowego urzędnika mongolskiego, na zawsze odmienił oblicze żeglugi i handlu w Azji, docierając aż do wschodniego wybrzeża Afryki. Jego podróże znacząco wyprzedziły europejskie epoki odkryć geograficznych.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 653 lata (na 2024 rok, licząc od narodzin)
• Żona/Mąż: Brak informacji o żonie lub dzieciach.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Admirał, dyplomata, odkrywca, eunuch, biurokrata.
• Główne osiągnięcie: Dowodzenie siedmioma wielkimi wyprawami morskimi w latach 1405–1433, które znacząco wpłynęły na handel, dyplomację i poznanie świata.

Podstawowe informacje o Zheng He

Zheng He, którego pierwotne imię brzmiało Ma He, urodził się w 1371 roku w muzułmańskiej rodzinie z grupy etnicznej Hui, zamieszkującej Kunyang w prowincji Junnan. Jego życie, naznaczone niezwykłymi osiągnięciami, rozpoczęło się w burzliwych czasach dynastii Ming. Choć jego korzenie sięgały muzułmańskiej tradycji, jego późniejsze życie i kariera były ściśle związane z chińskim dworem cesarskim. Nazwisko „Zheng”, pod którym przeszedł do historii, zostało mu nadane przez cesarza Yongle 11 lutego 1404 roku. Była to forma nagrody za jego wybitne zasługi militarne, które znacząco przyczyniły się do umocnienia władzy cesarza.

Według historycznych zapisów, Zheng He jako dorosły mężczyzna posiadał niezwykłą prezencję. Mierzył około 2 metry wzrostu. Charakteryzował się wysokim czołem, białymi zębami i głosem donośnym niczym dźwięk dzwonu. Taka postura i siła głosu z pewnością dodawały mu autorytetu, zarówno na pokładzie statków, jak i podczas negocjacji dyplomatycznych. Jego wielofunkcyjność zawodowa była równie imponująca. W trakcie swojej kariery w dynastii Ming pełnił szereg kluczowych ról państwowych, będąc jednocześnie eunuchem, admirałem floty, dyplomatą, odkrywcą oraz wysokiej rangi biurokratą. Zmarł w wieku około 61–64 lat, pomiędzy 1433 a 1435 rokiem, najprawdopodobniej podczas swojej siódmej, ostatniej wyprawy morskiej lub krótko po powrocie do Chin.

Rodzina i życie prywatne Zheng He

Szlacheckie korzenie i przodkowie

Zheng He, choć jego życie potoczyło się ścieżką służby państwowej i podróży morskich, miał szlacheckie korzenie. Był prapraprawnukiem Sayyida Ajjala Shams al-Din Omara, wpływowego urzędnika Imperium Mongolskiego, który pełnił funkcję gubernatora prowincji Junnan. To dziedzictwo wskazuje na jego pochodzenie z rodziny o silnych tradycjach administracyjnych i politycznych, co mogło mieć wpływ na jego późniejszą karierę.

Podejście do wiary i wielokulturowość religijna

Choć urodził się w muzułmańskiej rodzinie, Zheng He przejawiał eklektyczne podejście do wiary. Jego życie i podróże odzwierciedlały pewną wielokulturowość religijną. Oprócz praktykowania islamu, czcił również Tianfei, boginię i patronkę żeglarzy, co było powszechne wśród marynarzy w tamtych czasach. Odwiedzał także groby muzułmańskich świętych, co świadczy o jego głębokim szacunku dla dziedzictwa religijnego.

Trauma z dzieciństwa i niewola

Przełomowym i tragicznym momentem w życiu młodego Ma He była jego schwytanie. W 1381 roku, mając zaledwie 10 lat, został on pojmany przez generała Fu Youde. Następnie został wykastrowany i oddany na służbę do dworu księcia Yan, późniejszego cesarza Yongle. To traumatyczne doświadczenie z dzieciństwa ukształtowało jego dalsze życie, wprowadzając go na ścieżkę służby u cesarza, która ostatecznie doprowadziła go do wielkich odkryć.

Kariera wojskowa i dyplomatyczna Zheng He

Służba u boku przyszłego cesarza Yongle

Jako młody eunuch, Ma He trafił do gospodarstwa Zhu Di, syna cesarza Hongwu i przyszłego cesarza Yongle. Między nimi nawiązała się silna więź lojalności, która odegrała kluczową rolę w dalszej karierze Zheng He. Towarzyszył on Zhu Di w licznych kampaniach przeciwko Mongołom, zdobywając cenne doświadczenie wojskowe i zyskując zaufanie przyszłego władcy Państwa Środka. Ta bliska relacja z Zhu Di otworzyła mu drzwi do najwyższych stanowisk w hierarchii Ming.

Udział w wojnie domowej o tron

Kluczowym momentem w historii Chin, w którym Zheng He odegrał znaczącą rolę, była kampania Jingnan (1399–1402). Wojna domowa o sukcesję tronu pomiędzy Zhu Di a jego siostrzeńcem, cesarzem Jianwenem, zakończyła się zwycięstwem Zhu Di. Zheng He był gorącym zwolennikiem i lojalnym wspólnikiem Zhu Di w tej walce, co po przejęciu władzy przez tego ostatniego, otworzyło mu drogę do objęcia najwyższych stanowisk w państwie. Jego rola w tym konflikcie była dowodem jego strategicznego myślenia i militarnego talentu.

Dowodzenie „Flotą Skarbów” i wielkie wyprawy morskie

Największym dziedzictwem tego chińskiego admirała są siedem wielkich wypraw morskich, które dowodził w latach 1405–1433. Te monumentalne ekspedycje, znane jako podróże „Floty Skarbów”, były przykładem potęgi chińskiej marynarki wojennej. Podczas tych podróży admirał odwiedził szereg odległych regionów, w tym Jawę, Syjam, Indie, Półwysep Arabski oraz wschodnie wybrzeże Afryki. Te wyprawy miały charakter zarówno handlowy, jak i dyplomatyczny, umacniając pozycję Chin na arenie międzynarodowej.

Warto wiedzieć: Wyprawy te miały miejsce w okresie, gdy w Europie dopiero rodziły się plany wielkich odkryć geograficznych, a podróże Krzysztofa Kolumba rozpoczęły się kilkadziesiąt lat później.

Zarządzanie południową stolicą Nankin

Po śmierci cesarza Yongle, jego następca, cesarz Hongxi, docenił zasługi tego wybitnego chińskiego żeglarza, mianując go w 1425 roku obrońcą Nankinu (Nanjing). Powierzono mu dowództwo nad flotą stacjonującą w tym ważnym mieście. Była to funkcja o strategicznym znaczeniu, potwierdzająca jego wysoki status i zaufanie, jakim darzyli go kolejni władcy dynastii Ming. Odpowiadał za bezpieczeństwo i ochronę południowej stolicy, co podkreślało jego wszechstronność i zdolności zarządcze.

Osiągnięcia i ekspedycje Zheng He

Gigantyczna skala pierwszej wyprawy

Pierwsza ekspedycja pod dowództwem tego chińskiego admirała, która wyruszyła 11 lipca 1405 roku z portu w Suzhou, była przedsięwzięciem o niewyobrażalnej na tamte czasy skali. Składała się z 317 statków, na których znajdowało się niemal 28 000 członków załogi. Ta gigantyczna flota była dowodem zaawansowania chińskiej technologii morskiej i potęgi organizacyjnej dynastii Ming. Wyprawa ta stanowiła początek epoki chińskich eksploracji morskich w XV wieku.

Legendarne „Statki Skarbu” – opis i wielkość

Jednym z najbardziej fascynujących aspektów wypraw tego chińskiego odkrywcy były jego legendarne „Statki Skarbu”. Według historycznych przekazów, największe z tych jednostek miały być dwukrotnie dłuższe od jakichkolwiek znanych drewnianych statków w historii, osiągając długość nawet 160 metrów długości i 60 metrów szerokości. Posiadały cztery pokłady, co czyniło je prawdziwymi pływającymi miastami. Dla porównania, słynna „Santa Maria” Krzysztofa Kolumba miała zaledwie około 21 metrów długości. Te kolosalne okręty były symbolem potęgi i innowacyjności chińskiej inżynierii morskiej w tamtych czasach.

Egzotyczna wymiana handlowa

Podczas swoich podróży admirał prowadził aktywną wymianę handlową. Chińskie skarby, takie jak złoto, srebro, porcelana i jedwab, były wymieniane na towary niespotykane w Chinach. Do tych egzotycznych dóbr należały między innymi żywe zwierzęta, takie jak strusie, zebry i wielbłądy, a także cenna kość słoniowa. Ta wymiana handlowa nie tylko przynosiła korzyści ekonomiczne, ale także wzbogacała kulturę i wiedzę Chin o odległych krainach.

Dyplomacja „żyrafy”

Jednym z najbardziej znaczących przykładów dyplomacji tego admirała było przywiezienie żyrafy z Malindi. To egzotyczne zwierzę zostało zinterpretowane na dworze cesarskim jako pojawienie się mitycznego stworzenia *qilin*. Uznano to za potężny symbol i dowód na posiadanie przez dynastię Ming „Mandatu Niebios”, co wzmacniało legitymację władzy cesarskiej. Przywóz żyrafy był więc nie tylko ciekawostką przyrodniczą, ale także ważnym elementem politycznej propagandy.

Zaplecze lingwistyczne

Przygotowania do wypraw tego chińskiego marynarza były niezwykle drobiazgowe i obejmowały nawet aspekty lingwistyczne. W Nankinie utworzono specjalny instytut języków obcych, aby wyszkolić tłumaczy zdolnych do komunikacji w odległych portach. Ta dbałość o szczegóły świadczy o profesjonalizmie i strategicznym podejściu do planowania ekspedycji, co było kluczowe dla sukcesu tak dalekosiężnych podróży.

Kontrowersje i incydenty związane z wyprawami Zheng He

Militarna obecność na Oceanie Indyjskim

Choć wyprawy tego chińskiego dowódcy miały charakter głównie handlowy i dyplomatyczny, ich obecność na Oceanie Indyjskim można interpretować jako wprowadzenie nowej, militarystycznej potęgi. Flota Zheng He narzucała swoją kontrolę nad szlakami handlowymi, co stanowiło demonstrację siły militarnej dynastii Ming. Ta obecność mogła wpływać na równowagę sił w regionie i kształtować relacje handlowe.

Teorie o „wielkim polowaniu”

Niektórzy historycy wysuwają teorie sugerujące, że prawdziwym celem pierwszych wypraw tego chińskiego podróżnika nie był wyłącznie handel. Istnieją przypuszczenia, że mogły one mieć na celu schwytanie obalonego cesarza Jianwena, który rzekomo uciekł z kraju. Choć brak jednoznacznych dowodów, te teorie dodają intrygującego wymiaru do motywacji stojących za monumentalnymi ekspedycjami.

Ciekawostki i dziedzictwo Zheng He

Zjawisko ognia świętego Elma

W jednej z zachowanych inskrypcji z Changle, ten chiński żeglarz opisał cudowne zjawisko, które nazwał „boską latarnią” świecącą na szczycie masztu podczas huraganu. Współcześnie zjawisko to identyfikuje się jako ogień świętego Elma – wyładowanie elektryczne, które manifestuje się jako widoczny, fosforyzujący blask na końcach masztów lub innych ostrych przedmiotach podczas burzy. Był to jeden z wielu fascynujących obserwacji z jego podróży.

Alternatywne imię „Sanbao”

W trakcie służby na dworze cesarskim, ten chiński admirał był znany również pod imieniem „Sanbao”. Było to bezpośrednie nawiązanie do buddyjskich „Trzech Klejnotów” (Skt. Triratna: Budda, Dharma, Sangha), co jest interesujące, biorąc pod uwagę jego muzułmańskie korzenie. To imię może świadczyć o jego otwartości na różne tradycje religijne lub o jego integracji z dworską kulturą, która mogła być pod wpływem różnych wierzeń.

Upamiętnienie w Azji Południowo-Wschodniej

Dziedzictwo tego chińskiego odkrywcy jest szczególnie żywe w Azji Południowo-Wschodniej. W regionach takich jak Malakka i Indonezja, jest on czczony niemal jak bóstwo. Istnieją tam liczne świątynie i pomniki upamiętniające jego wizyty, co świadczy o głębokim szacunku, jakim darzono go w tych regionach, gdzie jego przybycie często zwiastowało okres dobrobytu i kontakt z potężnym cesarstwem.

Inskrypcje jako dowód historii

Kluczowe informacje o podróżach tego chińskiego dowódcy pochodzą z zachowanych inskrypcji. Admirał kazał wyryć na kamieniu szczegółowe relacje ze swoich wypraw w Liujiagang i Changle, aby uwiecznić sukcesy swoich ekspedycji. Te inskrypcje stanowią cenne źródło historyczne, pozwalające nam dziś poznać skalę i znaczenie jego osiągnięć w historii żeglugi i eksploracji.

Kluczowe daty w życiu i karierze Zheng He

Destynacje wielkich wypraw Zheng He

• Jawę
• Syjam
• Indie
• Półwysep Arabski
• Wschodnie wybrzeże Afryki

Egzotyczne towary wymieniane podczas wypraw

• Strusie
• Zebry
• Wielbłądy
• Kość słoniowa

Zheng He, wybitny chiński admirał i odkrywca, pozostaje jedną z najbardziej fascynujących postaci w historii żeglugi. Jego siedem wielkich wypraw morskich w XV wieku nie tylko poszerzyło geograficzną wiedzę ówczesnego świata, ale także znacząco wpłynęło na rozwój handlu i dyplomacji w Azji i Afryce. Przezwyciężając osobiste tragedie i wspinając się po szczeblach kariery wojskowej i państwowej, Zheng He dowiódł swojej niezłomnej determinacji i wizjonerskiego podejścia, budując mosty między kulturami i pozostawiając trwałe dziedzictwo, które inspiruje do dziś.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Zheng_He